Irena Świerdzewska: - Czy Kościół może zmieniać obowiązujące w nim przykazania?

Biskup Tadeusz Pikus: - Kościół ma prawo i może zmieniać przykazania kościelne, ponieważ sam je ustanowił. Nie może natomiast zmieniać przykazań Bożych.

- Czym różnią się przykazania Boże od przykazań kościelnych?

- Przykazania Boże to prawdy i normy objawione nam przez Boga. Życie każdego chrześcijanina powinno być kształtowane przede wszystkim przez te normy. Zostały one zawarte w Piśmie Świętym i są interpretowane przez Kościół. Publiczne objawienie Boże zostało zakończone wraz ze śmiercią ostatniego z Apostołów. Nie można nic dodać, ani też nic ująć z objawienia, które raz się dokonało. To znaczy, że nie można zmienić dogmatu, czyli prawd wyraźnie objawionych pod względem merytorycznym. Można jedynie dokonać zmiany pod względem poznawczym, tzn. lepiej rozeznać i sformułować je takim językiem, aby były bardziej zrozumiałe. W tym sensie można mówić o rozwoju czy "zmianie" dogmatu. Do prawd objawionych przez Boga m.in. należy Dekalog, czyli "Dziesięć przykazań Bożych".
Przykazania kościelne są zakorzenione w prawdach objawionych przez Boga i są jedynie ich pochodnymi. Pojawiły się w Kościele jako pomoc dla wiernych. Mają wskazywać jak przeżywać chrześcijaństwo, aby móc doskonalić się duchowo, a przez to osiągnąć zamierzony przez Boga cel - uświęcenie człowieka. Przykazania kościelne wprowadzane są na mocy władzy pasterskiej biskupów Kościoła.

- Co znajdujemy w nowej wersji pięciu przykazań?

- Można powiedzieć, że zostało sformułowane jedno nowe przykazanie. Jest w nim mowa o trosce wiernych, według możliwości, o potrzeby materialne Kościoła. Owo piąte przykazanie kościelne ma uświadomić to, co dotychczas było jako powszechna norma praktykowana a nie pisana. Pozostałe przykazania przegrupowano ku bardziej integralnemu myśleniu. Przykazanie pierwsze porządkuje sprawę świętowania niedzieli i świąt. Nakazuje odłożyć prace niekonieczne i poświęcić więcej czasu Bogu, bliźniemu i samemu sobie. Chodzi o to by nie tylko prosić Pana Boga, by pomagał nam w mądrym korzystaniu z rzeczy doczesnych i miłowaniu dóbr wiecznych, ale by we współpracy z Nim świadomie zmierzać w tym kierunku. Słowa piosenki religijnej Zatrzymaj się na chwilę i pomyśl po co żyjesz wskazują na ten ważny punkt egzystencji ludzkiej. Niedziela jest związana ze Zmartwychwstaniem Jezusa Chrystusa i jest dniem świętym, dniem dla szczególnego uwielbienia Boga i korzystania z jego darów. Dokonuje się to podczas Mszy św. w zbawczej Ofierze Chrystusa.

- Czy prace niekonieczne, to prace zarobkowe wynikające z chęci bogacenia się albo też prace, które można wykonać w innym czasie np. sprzątanie w domu, pranie, mycie samochodu, robienie zakupów?

- Tak, coś w tym rodzaju. Chociaż to, co istotne w tych czynnościach, to zignorowanie i zagubienie religijnego charakteru dnia.

- Jakie zmiany w przykazaniach znajdziemy w odniesieniu do sakramentu pokuty?

- Przykazanie drugie "Przynajmniej raz w roku przystąpić do sakramentu pokuty", mówi że kwestia wiary dotyczyć ma także naszej moralności. Niekiedy zapominamy, że o wierze i życiu religijnym decyduje serce, a więc nie tylko stan intelektualny, świadomość, ale i stan moralny człowieka. Chrystus wprost powiedział: "Błogosławieni czystego serca, albowiem oni Boga oglądać będą". Przykazanie kościelne przypomina, abyśmy przynajmniej raz w roku pozwolili oczyścić nasze sumienia, stając w prawdzie przed Bogiem.
Podobnie, jeśli chodzi o przyjmowanie Komunii św. W starej wersji te dwa przykazania, drugie i czwarte, były zawarte razem. Niegdyś praktykowano przyjmowanie Komunii św. tylko po spowiedzi. Teraz te dwa przykazania rozdzielono dla podkreślenia, że Komunię św. można przyjmować nawet codziennie, jeżeli nie ma się grzechu ciężkiego.

- Utrzymano przykazanie dotyczące postu. Jak rozumieć ten nakaz?

- Post doprowadzić ma do uporządkowania wnętrza człowieka. Służy temu zarówno wstrzymywanie się od pokarmów mięsnych jak też podejmowanie różnych umartwień: okresowa rezygnacja z rzeczy, które opanowują nas za pomocą przyjemności. Post polega na solidaryzowaniu się z Synem Człowieczym. W piątek Jezus zmarł na krzyżu, dlatego człowiek poszcząc chce przez "cierpienie" współodczuwać z Nim. W efekcie post służy weryfikacji moich poglądów i postaw oraz odkryciu tego, co jest najważniejsze w moim życiu, czemu i komu powinienem zawierzyć.

- Nowością jest przykazanie piąte...

- "Troszczyć się o potrzeby wspólnoty Kościoła" to przykazanie, które ma służyć wyjściu ku wspólnocie kościelnej. Mieści się to w szerokiej formule niesienia pomocy bliźniemu, która jest wyrazem otwarcia się na drugiego człowieka.

- Dlaczego mamy wypełniać przykazania kościelne?

- Te przykazania pozwalają realizować największe i podstawowe przykazanie: przykazanie miłości Boga, drugiego człowieka i siebie samego. Tak jak modlitwa, udział w sakramentach często ustanawia i porządkuje relacje człowieka w stosunku do siebie samego, zaś troska o potrzeby innych porządkuje relacje z innymi ludźmi. Mówiąc krótko, przykazania te stanowią pomoc wyznawcy Kościoła w ustanowieniu jedności z Panem Bogiem, drugim człowiekiem i z sobą samym.

- Nie przestrzeganie przykazań kościelnych zakwalifikować można do kategorii grzechu ciężkiego czy lekkiego?

- Nie powinno się traktować zgodności postępowania człowieka z przykazaniami kościelnymi tylko w sposób formalny. Ocena zachowania przykazania należy do sumienia danego człowieka. "Złamanie" przykazania wiąże się z grzechem, gdyż może wyrażać pogardę człowieka dla miłości Bożej, a więc niszczy lub osłabia więź religijną. W tym wypadku nie należy jednak koncentrować się na złamaniu przepisu, lecz na aspekcie personalnym i umieć dostrzec, że w łamaniu przepisu zostało wyrządzone zło osobie Boskiej lub stworzeniu jak też, że zostało odrzucone jakieś dobro.
Przykazania stanowią normę i są wskazówką do oceny postaw i czynów ludzkich.

- Dziękuję za rozmowę.