W obronie wolności i praw obywatela

W ubiegłym tygodniu napisaliśmy, że kasację do Sądu Najwyższego może wnieść w imieniu strony również Rzecznik Praw Obywatelskich. Jeszcze niedawno miał na to sześć miesięcy, ale tak długi termin uznano za zbyt uprzywilejowany i skrócono go do miesiąca.
Instytucja Rzecznika Praw Obywatelskich pojawiła się w polskim życiu prawno-społecznym na mocy ustawy z 15 lipca 1987 r. Jest ona organem ochrony prawnej. Artykuł 80. Konstytucji RP upoważnia każdego do wystąpienia z wnioskiem o pomoc w ochronie swoich wolności lub praw naruszonych przez organy władzy publicznej. Każdego, to znaczy obywatela Rzeczypospolitej i cudzoziemca, który znajduje się pod władzą Rzeczypospolitej Polskiej, a także osobę prawną, organizację obywateli i organ samorządu. Jeśli zatem nasza wolność lub prawo zostały naruszone, możemy szukać pomocy w Biurze RPO. Musimy jednak pamiętać, że najpierw należy wykorzystać przysługujące nam prawo do odwołań, zażaleń i skarg. Jeśli tego nie zrobimy, czynność RPO ograniczy się do pouczenia nas o przysługujących nam środkach odwoławczych. Orzeczenia sądowe naruszające prawo rzecznik może kwestionować tylko w ramach przewidzianych procedur sądowych - może wnieść kasację w sprawach cywilnych łącznie ze sprawami z zakresu prawa rodzinnego i ubezpieczeń społecznych oraz w sprawach karnych.
Rzecznik ma możliwość sprawdzenia faktów, może też przeglądać akta sądowe lub zwrócić się o zbadanie sprawy do innego organu. Jeśli stwierdzi, że prawa i wolności obywatela zostały naruszone, może poczynić kroki, by to naruszenie zostało usunięte. W piśmie do Biura RPO musimy w sposób zwięzły podać sprawę, przytoczyć argumenty, wskazać, gdzie nasze prawo zostało naruszone. Należy też dołączyć kserokopie lub odpisy dokumentów. Pamiętajmy, że RPO nie rozpatruje skarg anonimowych - list musi zawierać imię i nazwisko oraz adres jego nadawcy. Wnioski do rzecznika są wolne od opłat.
Wysłanie pisma nie gwarantuje nam, iż sprawę rzecznik podejmie i załatwi po naszej myśli, ale możemy mieć pewność, że wniosek nasz zostanie przeczytany, a my otrzymamy odpowiedź. Przy załatwieniu sprawy RPO nie jest związany terminami wynikającymi z kodeksu postępowania administracyjnego.
Są sprawy, którymi rzecznik nie zajmuje się, bowiem przekraczają zakres jego kompetencji. Do nich należą m.in.:
* stosowanie prawa łaski;
* przydzielanie mieszkań, leków, pieniędzy;
* spory międzyludzkie.
Rzecznik nie może też ingerować w niezawisłość sędziowską, np. w ocenę dowodów przeprowadzoną przez sąd.
Na tym jednak nie kończą się możliwości obrony praworządności RPO - na skutek informacji zamieszczonej w środkach masowego przekazu może on z własnej inicjatywy podjąć określone czynności. Ma prawo zaskarżyć do Trybunału Konstytucyjnego ustawę, jeśli jest niezgodna z konstytucją, może też zwrócić się do konkretnych organów o podjęcie inicjatywy ustawodawczej bądź o wydanie lub zmianę innych aktów prawnych w sprawach dotyczących wolności i praw człowieka i obywatela.
Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich profesora Andrzeja Zolla mieści się w Warszawie i tam należy kierować korespondencję:
Biuro RPO
al. Solidarności 77
00-090 Warszawa
Tel. (0-22) 551-77-00, 551-77-60.
Dowodem na to, że rzecznik żywo interesuje się problemami obywateli, jest choćby fakt z ostatnich dni. Otóż zaniepokojony brakiem jasnych kryteriów korzystania ze świadczeń pogotowia ratunkowego, co może spowodować - jego zdaniem - obarczenie ubezpieczonych dylematami lekarsko-prawnymi, do których rozstrzygnięcia nie są przygotowani, prof. Zoll zwrócił się do ministra zdrowia Leszka Sikorskiego o zastanowienie się nad tym problemem.