Pwt 32, 1. 3-4. 11 - z Jutrzni na sobotę II tygodnia

1. "Potem wygłosił Mojżesz do uszu całej społeczności Izraela wszystkie słowa tej pieśni" (Pwt 31, 30). Tak został zapowiedziany odmówiony przed chwilą kantyk, który został zaczerpnięty ze stronic Księgi Powtórzonego Prawa, dokładnie z rozdziału 32. Liturgia Godzin wykorzystała dwanaście pierwszych wersetów, uznając w nich radosną pieśń do Pana, który strzeże i troszczy się z miłością o swój lud pośród niebezpieczeństw i trudności codziennego życia. Analiza kantyku wykazała, że jest to bardzo stary tekst, lecz napisany już po Mojżeszu, w którego usta został włożony, aby dodać mu uroczystego charakteru. Ta liturgiczna pieśń tkwi u samych korzeni historii ludu Izraela. Nie brakuje w niej odniesień i powiązań z innymi Psalmami oraz z orędziem proroków. Staje się ona w ten sposób sugestywnym i głębokim wyrazem wiary Izraela.
2. Kantyk Mojżesza jest dłuższy od fragmentu zaproponowanego przez Liturgię Godzin, który stanowi tylko wstęp. Niektórzy badacze próbowali wyodrębnić w tej kompozycji rodzaj literacki, który technicznie został określony hebrajskim słowem "rob", czyli "spór" lub "proces sądowy". Występujący w Biblii obraz Boga nie jest obrazem ponurej Istoty, lecz przeżywa uczucia, działa i reaguje, kocha i potępia, uczestniczy w życiu swoich stworzeń i nie jest obojętny na ich uczynki. W ten sposób, w naszym przypadku, Pan zwołuje swego rodzaju rozprawę sądową w obecności świadków, demaskuje przestępstwa oskarżonego ludu, domaga się kary, lecz pozwala, aby jego werdykt przenikało nieskończone miłosierdzie. Prześledźmy teraz tę przygodę, zatrzymując się tylko na wersetach proponowanych nam przez Liturgię.
3. Oto wzmianka o widzach - świadkach kosmicznych. "Uważajcie, niebiosa, (...) słuchaj, ziemio" (Pwt 32, 1). W tym symbolicznym procesie Mojżesz pełni jakby rolę publiczną. Jego słowo jest owocne i płodne jako słowo prorocze, wyraz słowa Bożego. Należy zwrócić uwagę na znamienny potok obrazów, znaków zaczerpniętych z przyrody, jak: deszcz, rosa, ulewa, szumy, bryzgi wody, które sprawiają, że ziemia się zieleni i pokrywa kłosami pszenicy (por. Pwt 32, 2).
Głos Mojżesza, proroka i wyraziciela słowa Bożego, zapowiada nieuchronne wyjście na scenę wielkiego Sędziego, Pana, którego najświętsze imię wypowiada, wysławiając jeden z tak wielu Jego przymiotów. Pan bowiem został nazwany Skałą (por. Pwt 32, 4). Tytuł ten przewija się przez cały nasz kantyk (por. Pwt 32, 15, 18, 30, 31, 37). Obraz ten wysławia stałą i niewzruszoną wierność, jakże odmienną od niestałości i niewierności ludu. Temat ten ulega rozwinięciu przy pomocy wielu stwierdzeń o Bożej sprawiedliwości: "dzieło Jego doskonałe, bo wszystkie drogi Jego są słuszne" (Pwt 32, 4).
4. Po uroczystej prezentacji najwyższego Sędziego, który jest również stroną poszkodowaną, uwaga kantorów przenosi się na oskarżonego, któremu wymownie przeciwstawia obraz Boga jako Ojca ( por. Pwt 32, 6). Jego stworzenia, tak bardzo ukochane, są wręcz nazwane dziećmi, lecz jednak "zwyrodniałymi". Wiemy bowiem, że już w Starym Testamencie występowała koncepcja Boga jako ojca troszczącego się o swoje dzieci, które często Go rozczarowują (Wj 4, 22; Pwt 8, 5; Ps 103 (102), 13; Syr 51, 10; Iz 1, 2; 63, 16; Oz 11,1-4). Dlatego oskarżenie nie jest chłodne, ale namiętne: "Więc tak odpłacać chcesz Panu, ludu głupi, niemądry? Czy nie On twym ojcem, twym stwórcą?" ( Pwt 32, 6). Zupełnie inaczej wygląda bunt wobec bezlitosnego władcy, a inaczej zwracanie się do ukochanego Ojca.
Aby przedstawić konkretny akt oskarżenia i sprawić, ażeby nawrócenie wyraziło się w szczerości serca, Mojżesz odwołuje się do pamięci: "Rozważajcie lata poprzednich pokoleń" (Pwt 32, 7). Wiara biblijna jest bowiem pamiątką, wspomnieniem, czyli odkryciem wiecznego działania Boga, dokonującego się w czasie. Jest to uobecnianie i uskutecznianie tego zbawienia, którego Pan udzielił i nadal udziela człowiekowi. Wielki grzech niewierności zbiega się więc z brakiem pamięci, który wymazuje pamięć o obecności Bożej w nas i historii.
5. Zasadniczym wydarzeniem, o którym nie należy zapominać, jest wydarzenie przejścia przez pustynię po wyjściu z Egiptu, główny temat Księgi Powtórzonego Prawa i całego Pięcioksięgu. Przypomina się w ten sposób straszliwa i dramatyczna podróż przez pustynię Synaj " na pustkowiu, wśród dzikiego wycia" (por. Pwt 32, 10), jak mówi wzruszający obraz. Jednak Bóg nachyla się nad swoim ludem ze zdumiewającą czułością i słodyczą. Do symbolu czułego ojca dochodzi i macierzyńska czułość orła: "Jak orzeł, co gniazdo swoje ożywia, nad pisklętami swoimi krąży, rozwija swe skrzydła i bierze je, na sobie samym je nosi" ( Pwt 32, 10-11). Droga przez pustynny step zamienia się wtedy w spokojną, pogodną wędrówkę, ponieważ miłość Boga chroni nas pod swoim opiekuńczym płaszczem.
Kantyk odsyła również do Synaju, gdzie Izrael zostaje sprzymierzeńcem Pana, Jego "cząstką" i "dziedzictwem", co jest rzeczywistością bezcenną (por. Pwt 32, 9; Wj 19, 5). Kantyk Mojżesza staje się w ten sposób chóralnym rachunkiem sumienia, ażeby na dobrodziejstwa Boże nie odpowiadać grzechem, lecz wiernością.

Z oryginału włoskiego tłumaczył o. Jan Pach OSPPE