Następnego dnia Teatr Zagłębia w Sosnowcu objął dyrektor Czesław Janowski. Teatr nazywano wówczas Zimowym. Letni rozpoczął swą działalność 15 lipca 1897 r. premierowym przedstawieniem opery Wojciecha Bogusławskiego i Jana Stefaniego - „Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale”. Pierwsze lata istnienia teatru potwierdziły tezę, że scena w mieście była niezwykle potrzebna. Sosnowiecka scena była jedynym teatrem z prawdziwego zdarzenia w regionie, co więcej, tu właśnie dbano o podtrzymywanie tradycji patriotycznych. We wczesnym okresie istnienia teatru do Sosnowca przyjeżdżali znakomici aktorzy, by wspomnieć tu chociażby Józefa Kotarbińskiego. Dyrektor Czesław Janowski, a w późniejszych latach jego następcy, oprócz lekkiego, popularnego repertuaru wybierali sztuki Józefa Ignacego Kraszewskiego, Aleksandra Fredry, Wiliama Szekspira, Gabrieli Zapolskiej. Felicjan Felicjański dbał natomiast o to, by w repertuarze teatru znalazły się także opery i operetki. Wśród jego zasług warto wymienić wprowadzenie abonamentowej sprzedaży biletów.

Czas próby

Początek XX wieku był dla Teatru Zagłębia w Sosnowcu czasem wyjątkowo ciężkim. Widzowie nie chcieli przychodzić do teatru, który borykał się z coraz to większymi kłopotami finansowymi i repertuarowymi. Próbowano walczyć z nimi na różne sposoby, m.in. tworząc teatr objazdowy. Wisząca w powietrzu wojna, napięcia i spory polityczne wyraźnie odbijały się na kondycji teatru. II wojna światowa była dla teatru okresem ciężkiej próby. Nie było właściwie niczego - dekoracji, kostiumów, pieniędzy na gaże, ale był zespół, który chciał pracować i występować. Pierwszy powojenny spektakl odbył się w 1945 r. - „Walc w ogonku”, zestaw piosenek, skeczy i monologów. Publiczność łaknęła polskiego teatru, nawet jeśli scenografią były drewniane skrzynki i worki, a kostiumami stare wojskowe płaszcze. Szybko jednak teatr zorganizował się na nowo, coraz częściej na afiszu obok lekkich i przyjemnych sztuk, pojawiał się ambitny repertuar.

Teatr Zagłębia

Po odzyskaniu niepodległości Teatr otrzymał nazwę „Teatr Polski”, potem w 1932 r. zmieniono ją na „Teatr Miejski”, a wraz ze wznowieniem działalności od lipca 1955 r. (15 sierpnia 1948 r. władze zawiesiły jego działalność) pojawiła się dzisiejsza nazwa „Teatr Zagłębia”. W 115-letniej historii teatr w Sosnowcu „prowadziło” ponad 20 dyrektorów. Rok 1897, w którym teatr w Sosnowcu zaczął swą działalność, był fragmentem świetnego okresu, który da się porównać jedynie z późniejszymi latami trzydziestymi, kiedy Zagłębie Dąbrowskie posiadało własne, stosunkowo silne środowisko literackie z Lechem Piwowarem, Leonem Kruczkowskim, Adamem Polewką przybyłym z Krakowa, Janem Waśniewskim oraz niezwykle interesującym pokoleniem młodych twórców, których wyniszczyli Niemcy w latach 1939-1945, jak np. poetę Wacława Stacherskiego. Siedziba teatru powstała w mieście, w którym robotnicy byli najliczniejszą częścią społeczeństwa. Prywatny przedsiębiorca budujący gmach teatru w Sosnowcu w 1897 r. wiedział, że teatr wydzierżawią chętnie najrozmaitsze zespoły teatralne krążące po Polsce, że teatr będzie mógł istnieć, znajdzie aktorów, widza, pole do działania. I to się wszystko spełniło, choć losy i koleje teatru w minionym ustroju nie były najszczęśliwsze.

Świadek duchowego życia

Przy zbliżającym się jubileuszu warto zaznaczyć także, że Sosnowiec i Zagłębie Dąbrowskie były wówczas zachodnimi krańcami Królestwa Polskiego oraz imperium carskiego. Był to w dodatku ważny punkt graniczny z komorą celną. Tędy przechodziła jedna z dróg wiodących do Europy Zachodniej. Tutaj właśnie zaczął działać w 1897 r. teatr polski, jako ważna, reprezentacyjna placówka kulturalna, świadek duchowego życia Polaków, manifestujący swą polską prawdę i żywotność nie tylko wobec obcych, od których roiło się w ówczesnym Sosnowcu, lecz także wobec żyjących blisko Polaków na Górnym Śląsku, zostających pod uciskiem germanizacyjnym, pruskim. Teatr w Sosnowcu był bijącym źródłem polszczyzny wbrew decyzjom ucisku carskiego, źródłem podnoszącym środowisko sosnowieckie do rangi wielkomiejskiej, do centrum kultury polskiej w całym Zagłębiu Dąbrowskim i na tym obszarze ziem polskich zostających w niewoli. Teatr w Sosnowcu wszedł głęboko w życie miasta, trwale zapisał się w dziejach, walce i pracy Zagłębia Dąbrowskiego, także w dziejach Śląska szczególnie w czasie powstań śląskich. Dla społeczeństwa zagłębiowskiego obecność stałej placówki teatralnej, skupiającej okresowo najwybitniejszych artystów polskich i popularyzującej polski repertuar dramatyczny była czymś wielkim, wartościowym, podtrzymującym na duchu. Kroniki rewolucyjne Sosnowca mają swe wielkie epizody, których miejscem, bo nie tylko tłem, był gmach teatru, jego scena i widownia.

Dla dzieci i młodzieży

Teatr Zagłębia nigdy nie zapomina o najmłodszych widzach, przez wiele lat stworzył piękne spektakle dla dzieci i młodzieży. Zrealizowane z wielką starannością przedstawienie „Jaś i Małgosia” czy „Przygody Tomka Sawyera” wprowadzają młodych widzów w świat teatralnej magii. Inscenizacja „Calineczki” z przepiękną scenografią i fantastycznymi kostiumami przez wiele lat zachwycała najmłodszego widza. Na afiszu nie zabrakło także klasyki literatury dziecięcej. Muzyczna adaptacja „Małego księcia” Antoine’a de Saint-Exuperyego czy „Tajemniczy ogród” Francesa Burnetta stały się efektownymi przedstawieniami dla dziecięcej publiczności.
Teatr Zagłębia będąc teatrem artystycznym i zespołowym pozostaje teatrem żywym, będąc zawsze ze swoim widzem. W 2009 r. został wyróżniony za ponad stuletnią działalność artystyczną i promocję regionu poprzez sztukę Zagłębiowską Nagrodą Humanitas. W 2011 r. teatr został wyróżniony przez krytyków teatralnych, którzy przyznali dwie Złote Maski: Beacie Deutschman za najlepszą rolę kobiecą w spektaklu „Łysa śpiewaczka” (rola Pani Smith) oraz Grzegorzowi Kempinsky za reżyserię spektaklu „Łysa śpiewaczka”.