Parafia w Załężu k. Jasła powstała prawdopodobnie w latach 80. XIII w. Pierwszy dokument stwierdzający jej istnienie pochodzi z 1326 r. Wynika z niego, że proboszczem był wówczas kapłan o imieniu Andrzej. Już w średniowieczu do parafii należały wioski Markuszka i nieco później powstała Wola Dębowiecka. Takie granice parafii przetrwały do dziś. Obecnie mieszka w niej ok. 1200 wiernych. Od 1999 r. obowiązki proboszcza pełni ks. Marian Gwizdak.

W Załężu obok kościoła zabytkowego z XVIII w. pw. św. Jana Chrzciciela wybudowano nową świątynię pw. Narodzenia Matki Bożej. W Woli Dębowieckiej znajduje się kościół dojazdowy pw. Trójcy Świętej.

Z zabytkiem klasy "0"

Załęże zawdzięcza swą nazwę położeniu geograficznemu - wzdłuż środkowego biegu rzeki Wisłoki, w południowej części Kotliny Jasielskiej. Wieś leży nad łęgiem, a słowo to w polskim słownictwie oznacza m. in. nizinę, nizinny brzeg rzeki. W dokumentach pisanych nazwa miejscowości ma różne formy zapisu. We wczesnym średniowieczu Załęże mieściło w sobie obronny gród, który z czasem przekształcił się w osiedle wiejskie.

Wola Dębowiecka powstała na prawie niemieckim w II poł. XIV w. Pierwsza data w źródłach historycznych pojawiła się w 1418 r. Nazwa wywodzi się od łacińskiego określenia libera villa tj. wolna wieś. Wola Dębowiecka i podobne do niej wsie z wolną ludnością zakładane były dla zagospodarowania pustych terenów. Należały do kasztelanii bieckiej i były własnością królewską. Kasztelania miała dużą rolę ze względu na to, że pełniła funkcje obronne i stanowiła jednostkę administracyjno-gospodarczą.

Jak wynika z dokumentów istniejący w Załężu zabytkowy kościół został wzniesiony w 1760 r. na miejscu świątyni, która spłonęła w 1753 r. Była to trzecia świątynia drewniana w tej miejscowości. Pierwsza świątyni istniała już w XIV w., o czym świadczy zapis w Liber beneficjorum. Nie jest wykluczone, że była jeszcze jakaś świątynia między tą wzniesioną w XIII w. i tą z XVIII w. Parafia była uposażona przez króla, bo znajdowała się na jego terenie.

Kościół pw. św. Jana Chrzciciela był konsekrowany przez bp. Michała Romana Sierakowskiego 7 października 1783 r. Jest to kościół modrzewiowy, na kamiennym fundamencie. Styl zewnętrzny zawiera pewne elementy gotyku. Początkowo obiekt pokryty był gontem. W latach 1882-83 przeprowadzony był generalny remont kościoła. Świątynię wzbogaciła wtedy cenna polichromia wnętrza, z dwunastoma naturalnej wielkości postaciami Apostołów. Wykonał ją Szczęsny Stankiewicz, uczeń Jana Matejki.

W 1951 r. usunięto grube ściany oddzielające nawę od małych kaplic, w efekcie czego powstał kościół trójnawowy. Kościół ten został zaliczony w 1972 r. do zabytków klasy "0". Z szacunku dla starej świątyni, w której modliło się tyle pokoleń wiernych, teraz w każdy wtorek odprawiana jest tam Msza św.

Nowa świątynia

Pomimo walorów artystycznych starej świątyni, ze względów praktycznych trzeba było zdecydować się na budowę nowej: wierni nie mieścili się w zbyt małym kościele, który zresztą wymagał kolejnego remontu. 27 kwietnia 1989 r. zatwierdzono plan nowego kościoła, wykonany przez Mieczysława Krukierka z Krosna. 24 czerwca 1989 r. poświęcono plac pod budowę świątyni, w lipcu rozpoczęły się prace przy fundamentach. Nad całością czuwał ks. Stanisław Krauza, później jego następca ks. Michał Szuma. Dzięki ogromnemu zaangażowaniu parafian sprawnie zakończono ten etap budowy.

W kwietniu następnego roku zaczęto wznosić mury świątyni, wciąż przy wydatnej pomocy kolejno przychodzących do pracy parafian. 27 kwietnia 1990 r. bp Edward Frankowski ze Stalowej Woli wmurował kamień węgielny pod nową świątynię. 10 września 2000 r. konsekrował ją bp Kazimierz Górny.

Parafianin Antoni Bolek wyrzeźbił stacje drogi krzyżowej w drewnie. Przy wejściu do świątyni umieszczono zabytkowy krucyfiks, który liczy ponad 200 lat i pochodzi z poprzedniego kościoła. Ze starego kościoła przeniesione są także dwa XV-wieczne obrazy, które przypadkowo ocalały z pierwszej załęskiej świątyni. Umieszczone na białych ścianach nowego kościoła są jakby łącznikiem z tą pierwsza świątynią i przypominają o wierze przodków. Obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem wykonany jest w stylu gotyckim i, jak stwierdzili konserwatorzy, datowany jest na II poł. XV w.

W ubiegłym roku założone zostało nagłośnienie, wstawiono nowe ławki i wykończono wejście do świątyni. Wokół ułożono kostkę i zagospodarowano cały teren przykościelny. Wykończone jest całe zaplecze kościoła, gdzie są sale dla młodzieży oraz grup duszpasterskich. Dziełem ubiegłorocznym jest również ogrodzenie wokół cmentarza. W planach na bieżący rok jest zakup dzwonu.

W tych samych latach (czyli 90. XX w.) powstał kościół dojazdowy pw. Trójcy Świętej w Woli Dębowieckiej. W minionym roku pomalowano tam dach, założono instalacje, wykończono chór, wokół świątyni ułożono kostkę brukową.

Duchowość parafii

Duszpasterstwo parafialne prowadzone jest równocześnie przy obu świątyniach: w Załężu i w Woli Dębowieckiej. Wspólne są nabożeństwa na Boże Ciało oraz Droga Krzyżowa w plenerze odprawiana w Wielki Czwartek. W jednym roku procesja wyrusza z jednej miejscowości, w następnym z drugiej, aby było sprawiedliwie. Przy obu kościołach są ok. 30-osobowe grupy ministrantów. Przy obu kościołach są schole. Organista jest także katechetą i ma kontakt z młodzieżą. Przy parafii utworzona jest Akcja Katolicka, której prezesem jest Grażyna Stanek. Raz w miesiącu spotyka się grupa młodzieżowa, która jest w trakcie formacji i zapewne w przyszłości stworzy parafialny zespół KSM. Dobrze działa Zespół Charytatywny. O kształcie parafii współdecyduje Rada Duszpasterska.

Parafia w Załężu wydała wielu kapłanów. Obecnie jest sześciu księży, trzech kleryków i 11 sióstr zakonnych.