Piotr Lorenc: - Czego dotyczy najnowsza instrukcja Biskupa sosnowieckiego?

ZT: - Jak sam tytuł wskazuje, dotyczy obiektów zabytkowych i budownictwa kościelnego w diecezji sosnowieckiej. Ma na celu wskazać jasne zasady postępowania w sprawach budowlanych i konserwatorskich oraz podkreślić rolę sztuki sakralnej w wyrażaniu nieskończonego piękna Boga.

- Do kogo skierowany jest ten dokument?

- Instrukcja skierowana jest przede wszystkim do zarządzających dobrami kościelnymi, czyli do księży proboszczów i administratorów, ale również do użytkowników tych obiektów - wiernych oraz architektów i artystów, którym sprawy dotyczące piękna i sztuki sakralnej nie są obojętne.

- Czy znane są inne dokumenty dotyczące tej dziedziny Kościoła?

- Jednym z ważniejszych dokumentów jest „Konstytucja o Liturgii Świętej” Soboru Watykańskiego II, oraz „Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego” Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów. W postanowieniach Synodu Diecezji Sosnowieckiej znalazły się „Normy postępowania w sprawach sztuki kościelnej wydane przez Konferencję Episkopatu Polski” z 1973 r. Oprócz tego wymienić można „Instrukcję Episkopatu Polski o ochronie zabytków i kierunkach rozwoju sztuki kościelnej” z 1966 r., oraz zatwierdzone przez Biskupa sosnowieckiego regulaminy: „Regulamin cmentarza wyznaniowego” oraz „Regulamin prowadzenia prac budowlanych i kamieniarskich oraz wykonywania usług przez podmioty zewnętrzne na cmentarzu wyznaniowym” z 2009 r.

- Co możemy znaleźć w omawianej instrukcji?

- Podział instrukcji jest bardzo prosty i czytelny. Zawarto w niej:zalecenia ogólne; problem ochrony i konserwacji obiektów zabytkowych; dbałości o estetykę wnętrza; sprawy otoczenia kościoła i cmentarzy grzebalnych oraz zakresu i działania Diecezjalnej Komisji ds. Budowy i Konserwacji Kościołów i Budynków Kościelnych.

- Jakie zadanie ma Diecezjalna Komisja?

- Jak przeczytamy w instrukcji, jest ona organem doradczym, działającym w imieniu biskupa diecezjalnego, w zakresie sztuki i ochrony zabytków, której rolą jest dbanie o stosowanie przepisów Kodeksu Prawa Kanonicznego i prawa liturgicznego oraz służenie pomocą zarządzającym księżom proboszczom i administratorom przy realizacji różnego rodzaju podejmowanych na tym gruncie inwestycji.

- Czy chcąc przebudować wnętrze kościoła, postawić pomnik Jana Pawła II lub zaprojektować nowe stacje drogi krzyżowej potrzebna będzie zgoda Komisji?

- Mając na uwadze to, że nie jesteśmy właścicielami, lecz tylko użytkownikami wszelkich obiektów zabytkowych i kościelnych, należy pytać o opinie i zdanie specjalistów, którzy pomogą w realizacji dobrych pomysłów i wyeliminują te, które mogą być przejawem kiczu. W obiektach zabytkowych nie można nic uczynić bez wiedzy i zgody Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, a w kościołach współczesnych biskup diecezjalny ma prawo wiedzieć, co się dokonuje i czy zgodne jest to z duchem liturgii i zasad sztuki sakralnej. Działanie Diecezjalnej Komisji nie jest czymś nowym, gdyż takowe istnieją w każdej diecezji. Wolą biskupa sosnowieckiego Grzegorza Kaszaka jest, by wszystko cokolwiek się dokonuje w naszej diecezji było realizowane na najwyższym poziomie, zgodnie z zasadami prawa i dobrym smakiem estetycznym. Szczegóły działania Komisji zawarte są w statucie i warto się z nimi zapoznać.

- Czy na terenie naszej diecezji sosnowieckiej znajduje się wiele zabytków?

- Diecezja sosnowiecka posiada wiele cennych i ważnych w historii sztuki obiektów zabytkowych. Najstarsze pochodzą z okresu romańskiego, jak te w Siewierzu i Gieble. Możemy się poszczycić ciekawymi budowlami z pięknym wyposażeniem wnętrza z innych epok, m.in. w Olkuszu, Pilicy lub Sławkowie. Wspaniale prezentują się tu neostylowe świątynie z Bolesławia, Czeladzi, Sosnowca, Dąbrowy Górniczej oraz innych miejscowości. Jak stanowi instrukcja, wszystkie budowle i ich elementy, dzieła sztuki oraz przedmioty wyposażenia powstałe przed 1939 r., nawet jeżeli nie zostały wpisane jeszcze do rejestru przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, należy traktować jako zabytkowe i otoczyć szczególną opieką.

- Niektórzy, omawiając dzieła sztuki, mówią o klasach zabytków. Czy nadal takie istnieją?

- Pięciostopniowa klasyfikacja zabytków, jaka obowiązywała w latach 1961-1973, określająca ich wartość artystyczną, historyczną i naukową, dziś już nie obowiązuje. Po wielu latach można stwierdzić jednoznacznie, że spowodowała nieodwracalne straty w postaci zniszczenia m.in. wiatraków, drewnianej zabudowy wiejskiej, obiektów z drugiej połowy XIX wieku, i innych, mniej spektakularnych obiektów zabytkowych. Zasadniczo uważa się wszystkie zabytki za równie cenne, chociaż zabytki mające wyjątkową wartość prezydent może uznać za pomniki historii, a spośród nich najbardziej wartościowe mogą znaleźć się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

- Z czym należy się liczyć, a czego unikać w wyposażeniu wnętrza nowych kościołów?

- Budowa i wyposażenie nowych świątyń i obiektów kościelnych niesie ze sobą wiele wyzwań i problemów. Myślę, że zasada jest jedna: wszystko cokolwiek robimy jest na Bożą chwałę i winno być najlepsze, najcenniejsze i najpiękniejsze. Świątynia to co innego niż mieszkanie, budynek biurowy czy centrum handlowe. Dobrze by było, gdyby strzegąc indywidualności wnętrza, nie umieszczać w nim takich samych jak wszędzie obrazów, figur, stacji drogi krzyżowej. Jak pisze autor instrukcji: „każda rzecz powinna być zaprojektowana dla konkretnego kościoła i wykonana przez dobrego artystę”. Każdy z nas winien być odpowiedzialny za dziedzictwo kościoła, jakie przejawia się w sztuce sakralnej. Może nie tylko do artystów, ale i do nas odnoszą się słowa Benedykta XVI, by być „strażnikami piękna”.

(Tekst instrukcji będzie dostępny na stronie www.diecezja.sosnowiec.pl)