Już noworodek komunikuje się z otoczeniem za pomocą płaczu, po którym otoczenie rozpoznaje jego potrzeby (np. głód, mokro, niewygodnie). Około 2., 3. miesiąca życia pojawia się głużenie, które brzmi jak: „tli”, „gla”, „ebw” itp. (wszystkie dzieci na świecie głużą tak samo, również głuche i niedosłyszące). Jest to odruch bezwarunkowy, który oznacza dobre samopoczucie. Pojawia się zazwyczaj, gdy maluch jest zdrowy, syty i wyspany. Z czasem dziecko zaczyna głużyć z radości na widok bliskiej osoby, a dźwiękom towarzyszą nieskoordynowane ruchy kończyn i całego ciała.

Kiedy „mama” to mama?

Około 6. miesiąca życia dziecko zaczyna gaworzyć. Jest to czynność zamierzona (czyli odruch warunkowy), polegająca na powtarzaniu zasłyszanych dźwięków. Wielką radość sprawia dziecku parskanie, prychanie i powtarzanie szeregu sylab: „ma-ma-ma...”, „la-la....”. - O, powiedział „mama” - cieszy się rodzina. Trochę przedwcześnie, bo ciągi sylab nie mają jeszcze konkretnego znaczenia. Jest to raczej zabawa dźwiękiem, podczas której dziecko przekonuje się, że odpowiednie ułożenie narządów mowy powoduje wydawanie określonych dźwięków.
Około 9. miesiąca życia pojawia się tzw. echolalia, która również nie jest jeszcze mową. Dziecko powtarza zasłyszane wyrazy, które doskonali metodą prób i błędów. Z mówieniem mamy do czynienia wtedy, gdy mały człowiek kojarzy wypowiadane dźwięki z osobą lub przedmiotem. Umiejętność tę zdobywa zwykle koło pierwszych urodzin. Najczęściej są to dwusylabowe słowa, np.: „tata”, „baba”, „pa-pa”. W ten sposób brzdąc kończy pierwszy etap w rozwoju mowy (0-1 lat), zwany okresem melodii, a zaczyna okres wyrazu (1-2 lata).
Warto wiedzieć, że rozwój mowy niemowlęcia postępuje najczęściej równolegle z rozwojem fizycznym: głużeniu odpowiada umiejętność unoszenia głowy, gaworzeniu - umiejętność siadania, pierwszym wyrazom - chodzenie.

Ile „deti” ma „tota”?

Dziecko w 2. roku życia intensywnie rozwija się motorycznie, poznaje otaczające środowisko i fascynuje się nazywaniem świata. Pod koniec tego okresu zna już ok. 300 słów (oczywiście znacznie więcej rozumie). Komunikuje się z otoczeniem za pomocą wyrazów, ale upraszcza je i skraca do jednej lub dwóch sylab, np.: „koparka”-„topaj”, „nie ma” - „ma”. Głoski, których nie potrafi wyartykułować, zamienia na podobnie brzmiące: „ciocia” - „tota”, „dzieci” - „deti”.
Z czasem zaczyna łączyć wyrazy, np. „Tata da!” („Tato, daj!”) i wkracza w nowy etap rozwoju mowy - okres zdania. W okolicach swoich 2. urodzin potrafi konstruować zdania proste, składające się z dwóch lub trzech wyrazów. Stopniowo pojawiają się wypowiedzi 4, 5-wyrazowe (ok. 3. roku życia). Dziecko nie potrafi jeszcze wymawiać poprawnie wszystkich głosek, ale słyszy błędy w wypowiedziach innych i je poprawia. W ten sposób dochodzi nieraz do śmiesznych sytuacji, np. dorosły mówi „zeka” zamiast „rzeka”, a maluch prostuje: „Eka, ne eka!”. Trzylatki to często osoby niezwykle gadatliwe. Zamęczają rodziców pytaniami, uwielbiają też opowiadać prawdziwe i zmyślone historie. W ich życiu rozpoczyna się ostatni dziecięcy etap rozwoju języka, nazywany przez logopedów okresem swoistej mowy (3-7 lat). Przyjmuje się, że kiedy maluch ma 7 lat, powinien poprawnie wymawiać wszystkie głoski i opanować technikę mówienia.
Te reguły są oczywiście bardzo ogólne i idealistyczne, i stanowią jedynie punkty orientacyjne w ocenie rozwoju mowy dziecka. O tym, jak dbać, żeby język malucha był bogaty, piękny i poprawny - w następnym odcinku naszego cyklu.