Renata Czerwińska: Muzeum zaprasza, aby zobaczyć, jak artyści wyrażali to, co niewidzialne. Co będzie można obejrzeć?

Katarzyna Bucław: Z okazji trwającego w diecezji Roku Eucharystycznego postanowiłyśmy zrobić specjalną ścieżkę oprowadzania tematycznego, w czasie której będziemy skupiać się szczególnie na tych zabytkach, które podejmują temat eucharystyczny. Sztuka chrześcijańska zawsze nacechowana była licznymi symbolami, a wątek eucharystyczny jest jednym z najbardziej popularnych. Chcemy opowiedzieć, jak próbowano pokazać go w sztuce i jak możemy go interpretować. W religii często jest tak, że wiele praktyk religijnych dotyczy dogmatów teologicznych, które sztuka próbowała przełożyć troszkę łatwiejszym językiem, bardziej znośnym dla ludzi, także niewykształconych. Od początku średniowiecza mamy do czynienia z Biblią pauperum, która tłumaczyła przez obraz trudniejsze prawdy wiary. Chciałybyśmy więc wyjaśnić symbole, które znajdują się na dziełach sztuki w muzeum.

A co w tych zabytkach może zaciekawić czy wręcz zdziwić zwiedzających?

K.B.: Poza bardzo oczywistymi symbolami, jak Ostatnia Wieczerza, którą myślę, że każdy z nas rozumie, mamy też welon kielichowy z pelikanem, który karmi młode własną krwią. Jest to symbol, który od wielu wieków pokazuje ofiarę Chrystusa. Tak jak pelikan, w przypadku zagrożenia, jest w stanie rozerwać własną pierś i poświęcić własne życie, żeby ocalić młode, tak Chrystus umarł za wszystkich na krzyżu, żeby nas zbawić. To piękny zabytek haftowany przez toruńskie benedyktynki, prawdopodobnie dla toruńskich jezuitów. Rzadziej spotykanym w muzeach zabytkiem jest opłatkownica, służąca do wypieku komunikantów, która potwierdza, że szczególną uwagę zwracano także na wykonanie niewidocznych z daleka detali. Każdy wypiekany przy pomocy naszej opłatkownicy komunikant był zdobiony motywem Chrystusa Ukrzyżowanego. Jakie to ma znaczenie symboliczne? Zdradzamy w trakcie oprowadzania.

Czy to tylko zabytki toruńskie, czy też z różnych miejsc w diecezji?

Paulina Piotrowska-Górzkowska: W ramach oprowadzania pokażemy wiele zabytków związanych z całą diecezją, zarówno z Torunia, jak i z mniejszych miejscowości. Będzie można zobaczyć wiele wyrobów złotniczych, między innymi kielichy eucharystyczne czy monstrancje. Są to wyroby ważne w dziejach kultu eucharystycznego, ale pokażemy też ich rozwój w kontekście historycznym.

K.B.: W trakcie oprowadzania będziemy chciały pokazać detale i zachęcić do tego, żeby przyjrzeć się szczegółowo dziełom sztuki. Na jednej z monstrancji mamy przedstawioną scenę wysłańców wracających z Ziemi Kanaan, którzy nieśli winne grona na swoich barkach, żeby pokazać, jaka ta ziemia była żyzna. Winne grono często pojawia się w zabytkach o tematyce eucharystycznej.

P.P-G.: Chcemy też pokazać, w jaki sposób artyści wykorzystywali motywy eucharystyczne w dziełach sztuki. Sam kunszt wykonania tych wyrobów jest niezwykle ciekawy. Warto wiedzieć, że praca nad ornatem mogła trwać nawet 2, 3 lata, a nad monstrancją nawet 5 lat, w zależności od tego, kto ją zamawiał i co miała przedstawiać. Niestety nie dysponujemy żadnymi źródłami historycznymi, które potwierdzają czas potrzebny na wykonanie zabytków.

K.B.: Kult eucharystyczny w Toruniu i na ziemi chełmińskiej miał ważne znaczenie, bo był też przedmiotem walki religijnej. Protestanci nie wierzyli w realną obecność Jezusa w Najświętszym Sakramencie, a my tak. Jest więc kilka dzieł sztuki, które są manifestem katolicyzmu, choć oczywiście są ciekawe także z innej perspektywy. Będziemy też mówić o relikwiarzach, ponieważ kult relikwii bezpośrednio wynika z kultu eucharystycznego. Konsekrowana Hostia i wino są symbolem Ciała i Krwi Pana Jezusa, który jest najprawdziwszą relikwią.

P.P-G.: Podczas opowieści o kielichach eucharystycznych wskażemy na różnice w wykonywaniu tych dzieł dla różnych kościołów – katolickich i protestanckich. To też pomoże poznać istotę kultu eucharystycznego w naszej wierze.

K.B.: Oprowadzanie jest skierowane głównie do katolików, którzy chcieliby zagłębić się w ten temat. Chciałybyśmy, żeby na naszym oprowadzaniu zyskali wiedzę, która potem, w jakimkolwiek kościele się znajdą, pozwoli im lepiej przeżyć Eucharystię. A teologia jest naprawdę piękna: pokazuje bliskość Pana Jezusa wobec nas i Jego wielkie poświęcenie, ofiarę, którą dla nas poniósł. Chciałybyśmy, żeby osoby wierzące mogły jeszcze lepiej rozumieć swoją wiarę.

Kiedy można przyjść na oprowadzanie?

P.P-G.: Nasze oprowadzanie kierujemy zarówno do młodzieży, jak i osób dorosłych. Zachęcamy grupy minimum 10-osobowe. Zapraszamy do zapisów na oprowadzanie (tel.: 505 507 044; e-mail: promocja@muzeumdiecezjalne.torun.pl).

K.B.: W trakcie Roku Eucharystycznego obowiązuje bardzo atrakcyjna cena, bo tylko 5 zł. A warto!