Zachowek to instytucja prawa spadkowego chroniąca najbliższych zmarłego (zstępnych, małżonka, rodziców), zapewniająca im prawo do części majątku w pieniądzu, nawet jeśli zostali pominięci w testamencie lub darowiznach. Wynosi on zazwyczaj połowę (lub 2/3 dla małoletnich i trwale niezdolnych do pracy) wartości udziału, który przypadłby przy dziedziczeniu ustawowym. Prawo przewiduje ochronę najbliższych członków rodziny, którzy mogliby zostać pominięci lub otrzymać mniej, niż wynikałoby to z dziedziczenia ustawowego. Tak właśnie działa zachowek.

Podstawa prawna

Podstawą prawną regulującą zachowek jest Kodeks cywilny (art. 991 i kolejne), który określa zarówno katalog osób uprawnionych, jak i sposób obliczania wysokości świadczenia.

Do kręgu osób, które mogą domagać się zachowku, należą zstępni (np. dzieci, wnuki), małżonek oraz rodzice zmarłego, o ile dziedziczyliby po nim z ustawy. Zachowek jest świadczeniem pieniężnym, które wypłaca ten, kto faktycznie odziedziczył majątek lub otrzymał go w formie darowizn lub zapisów. Zachowku można dochodzić wtedy, gdy udział w spadku otrzymany w testamencie lub w wyniku wcześniejszych darowizn jest mniejszy niż wynikający z dziedziczenia ustawowego albo gdy spadkobierca został całkowicie pominięty.

Termin na dochodzenie zachowku wynosi co do zasady 5 lat, licząc od ogłoszenia testamentu albo otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy.

Przedawnienie

Roszczenie o zachowek nie jest bezterminowe. Jeżeli uprawniony zbyt długo nic nie robi, druga strona może podnieść zarzut przedawnienia, a wtedy dochodzenie pieniędzy staje się znacznie trudniejsze. Jeżeli roszczenie ma być skierowane przeciwko spadkobiercy, punktem wyjścia będzie ogłoszenie testamentu. To ważne, bowiem często błędnie liczy się termin automatycznie od dnia śmierci spadkodawcy.

Jeżeli natomiast roszczenie o zachowek kierowane jest do osoby obowiązanej z tytułu darowizny albo zapisu windykacyjnego, termin liczy się co do zasady od otwarcia spadku.

Bieg przedawnienia może zostać przerwany m.in. przez:

– czynność przed sądem podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia albo zabezpieczenia roszczenia;

– uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje, i mediację. Zwykłe wezwanie do zapłaty nie przerywa biegu przedawnienia.

Zarzut przedawnienia będzie skuteczny tylko wtedy, jeśli termin przedawnienia upłynie przed wszczęciem sprawy sądowej o zapłatę zachowku. W sytuacji kiedy pięcioletni okres czasu od powyżej wskazanych zdarzeń (otwarcia spadku lub ogłoszenia testamentu) upłynie po wszczęciu postępowania, ale np. przed dniem pierwszej rozprawy, zarzut przedawnienia nie zostanie uwzględniony. Wszczęcie sprawy o zachowek przerywa bieg przedawnienia roszczenia o zachowek.?