Jesteś w muzeum (np. na Wawelu) i stoisz przed pięknym gobelinem. Widzisz bogatą barwę kolorów, kunszt artysty, który właściwie dobrał nici, aby stworzyć z nich piękne dzieło sztuki. Gdybyś jednak miał możliwość zobaczyć ten gobelin z drugiej strony, to co byś ujrzał? Zapewne jakąś bezładną plątaninę nici. Tak można spoglądać na swoje życie. Inaczej patrzy na nie Pan Bóg, inaczej – człowiek. Stwórca jest tym Artystą, który stworzył dzieło z wielu przedziwnych nici i zawsze będzie widział całe jego piękno. Człowiekowi zaś często wydaje się, że jego życie jest bezładną plątaniną różnych elementów, i trudno mu dostrzec jego piękno, bo widzi tylko poszczególne nici, poukładane jakby przypadkowo, bez żadnej harmonii. Jeśli nie boimy się patrzeć na nasze życie wzrokiem wiary, to ona nam podpowiada, że nasza relacja z Bogiem zmierza do swojej pełni: do oglądania Boga twarzą w twarz.

Cel życia

Trzeba zatem, żebyśmy zapytali jak ten młody człowiek w Ewangelii: „Panie, co mam czynić, aby osiągnąć życie wieczne?” (Łk 18, 18). To jest nasz najważniejszy cel. W swoim codziennym życiu, jeśli znasz cel, do którego pragniesz dotrzeć, starasz się dobrać odpowiednie ku temu środki. Choćby upragniony cel urlopowy. Siadasz nad mapą, szukasz najlepszych dróg, połączeń. Zgadzasz się na wszelkie trudy, aby tylko tam dotrzeć i wreszcie odpocząć. Zawierasz umowę z biurem podróży i ufasz, że się nie zawiedziesz.

Bóg zawarł z tobą przymierze podczas sakramentu chrztu św. Jest ono oparte na fundamencie miłości. Podczas chrztu wypowiedział nad tobą słowa: „To jest moje umiłowane dziecko, w którym mam upodobanie”. Bóg nigdy nie cofa danych słów i obietnic. Czeka na twoją odpowiedź i ufa, że będzie to odpowiedź miłości, która dąży do jedności słów i czynów.

Klucz do Dekalogu

Kiedy przygotowywaliśmy się do Pierwszej Komunii św., zapewne uczyliśmy się z katechizmów, że Dekalog rozpoczyna się do słów: „Jam jest Pan, Bóg twój, który cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli”. Czy można te słowa zrozumieć jako klucz do odczytania praw Dekalogu, jako coś, co precyzuje nasze odniesienie do Boga i konieczność Jego obecności w naszym życiu?

Katechizm zwraca uwagę, że pełne znaczenie przykazań Bożych dla naszego życia można poznać tylko w ramach Przymierza (por. KKK 2061). Gdy z uwagą czytamy Pismo Święte, odkrywamy, że wszystko, co składa się na moralne działanie człowieka, osiąga swój pełny sens w Przymierzu i przez Przymierze.

Warto najpierw odpowiedzieć sobie na pytanie: z kim Bóg zawarł przymierze? Zawarł je z człowiekiem osłabionym skutkami grzechu pierwszych rodziców. Grzech popsuł nie tylko relację człowieka z Bogiem, ale również zdolności człowieka do harmonijnego budowania wspólnoty. Stąd mówimy o grzechu osobistym i grzechu wspólnotowym. Widać to na przykładzie Izraela i Izraelitów wychodzących z niewoli czy potem żyjących w ziemi obiecanej.

Wyzwolenie z niewoli

Sama niewola egipska też dobrze obrazuje sytuację człowieka po grzechu. Człowiek, ponosząc karę za grzech, przeszedł z raju wolności do niewoli tego świata. Wyprowadzenie ludu Izraela z niewoli w Egipcie to doskonały obraz i zapowiedź wyzwolenia człowieka z najgorszej niewoli – niewoli grzechu. Nie dziwi więc, że Boże przykazania poprzedzone są słowami mówiącymi o wolności: „Ja jestem Pan, twój Bóg, który cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli” (Wj 20, 2; Pwt 5, 6).

Wolność jest znakiem i środowiskiem miłości. Prawdziwa i wiecznie trwała miłość nie zaistnieje, jeśli brakuje wolności. Dotyczy to choćby mężczyzny i kobiety stających przed ołtarzem. Każda przysięga małżeńska, która nie jest złożona świadomie w wolności, nie powoduje skutku, jest nieważna. Prawdziwą wolność, która wyzwala człowieka z grzechu i kary wiecznej, może dać tylko Bóg.

Darmowe wyzwolenie

Czy można sobie na to wyzwolenie zasłużyć? Nie, bo ono jest całkowicie darmowe. Człowiek łatwo o tym zapomina i mając przed oczyma obraz Boga jako „księgowego”, zaczyna się skupiać nad własnym wysiłkiem życia wiarą. A ponieważ każdy z nas jest ograniczony skutkami grzechu, szybko może wpaść w zniechęcenie i zaniedbać swoją relację z Panem Bogiem. Wstępne słowa Dekalogu, poprzedzające ścisły tekst Bożych przykazań, mają na celu uświadomić każdemu z nas, że miłość Boga do człowieka jest całkowicie darmowa i uprzedzająca jakikolwiek dobry czyn człowieka.

Katechizm przypomina nam, że „Dekalog staje się zrozumiały najpierw w kontekście Wyjścia, które jest wielkim wydarzeniem wyzwolenia przez Boga w centrum Starego Przymierza” (KKK 2057). Bóg po przekazaniu przykazań jasno wyraża ich zobowiązującą wartość: „Ja dziś nakazuję ci miłować Pana, Boga twego, i chodzić Jego drogami, pełniąc Jego polecenia, prawa i nakazy, abyś żył i mnożył się (Pwt 30, 16)”. Pascha, czyli przejście, nabiera pełnego znaczenia w Passze Jezusa, w Jego przejściu przez śmierć do życia i otwarciu dla nas tej drogi, która wiedzie do wiecznego uczestnictwa w pełni miłości Boga.

Motywacja ku wolności

Również zasady dialogu społecznego oparte są na wolności człowieka. Kiedy w danej społeczności władza ustanawia prawa, a one służą dobru wszystkich, wolność człowieka przejawia się w podporządkowaniu się tym prawom. Boże Przymierze to zaproszenie do wejścia na drogę Bożych przykazań. Co mnie motywuje, aby nimi żyć? Nie wystarczy lęk przed Bogiem; perspektywa nagrody to też za mało. Przykazania są zaproszeniem do tego, aby spojrzeć głębiej na moją relację z Panem Bogiem. Niewątpliwie wyrażają one prawdę o naszej przynależności do Niego, która wynika ze stworzenia i z przymierza zapoczątkowanego w sakramencie chrztu św. To nie czysta teoria, lecz rzeczywistość obejmująca całe życie i kształtująca nasze moralne postępowanie.

Kiedy dwoje ludzi się poznaje i rodzi się miłość – czy jest ona następstwem tylko fascynacji, czy raczej wolnej decyzji akceptacji drugiej osoby? Jest wyznaniem: „kocham cię dlatego, że jesteś!”. Z tego wynikają postawy, przez które realizuje się dobro osoby kochanej: postawa wierności – nie można mówić „kocham całym sercem” i dopuszczać intymne relacje z drugą osobą – oraz postawa służby – szukanie prawdziwego dobra osoby kochanej, nawet za cenę ponoszonych trudów. Tylko dlatego, że wiem, iż jestem przez drugą osobę kochany.

Podobnie jest w naszej relacji do Pana Boga. Jeśli nie zapominam o pierwszeństwie Jego miłości, która jest stała w wierności, to moje życie przykazaniami będzie miłością, która odpowiada na miłość. Moja odpowiedź na Jego miłość jest wyrazem „wdzięczności, hołdem składanym Bogu i dziękczynieniem. Jest współdziałaniem z zamysłem, który Bóg przeprowadza w historii” (KKK 2062). Wtedy moje życie nie jest sumą przypadkowych zdarzeń, lecz ma konkretny cel i konkretną drogę swojej realizacji. A ściślej rzecz biorąc – jest przyjmowaniem Bożych darów, aby one stawały się materią ku mojej świętości, gdy je przyjmuję i w nich wyrażam swoje życie.

Słowa wprowadzające nas w treść Dekalogu stawiają fundament do życia nimi. To miłość, która wyzwala i daje radość pośród trudu drogi.

Autor jest dogmatykiem i duszpasterzem, profesorem nadzwyczajnym na Wydziale Teologii KUL, redaktorem naczelnym Teologii w Polsce, a od lat moderatorem kręgów Domowego Kościoła.