Ks. Zbigniew Kucharski: O ekologii, ekologach, aktywistach ekologicznych mówi się różnie, a nawet są skrajne opinie.

Bp Tadeusz Lityński: Zawsze przy tak złożonej strukturze przestrzeni społecznej, geopolitycznej będą się pojawiać bardzo różni ludzie, a nawet całe grupy czy wspólnoty o różnym stopniu, poziomie zorganizowania i skuteczności działań. Przestrzeń ekologiczna jednak, z racji swojej natury, może być niekiedy traktowana instrumentalnie. Może być nawet przykrywką dla różnych interesów. Ale ważne jest to, aby nie stać bezczynnie i nie przyjmować roli jedynie obserwatora, komentatora. Jeżeli będziemy bezczynni na tym polu, to osłabnie nawet nasze prawo do słusznej, niekiedy krytycznej oceny pewnych zjawisk.

Powstanie Zespołu „Laudato si” jest stosunkowo niedawną decyzją KEP. Co na to wpłynęło?

Niewątpliwie jest to owoc słynnej encykliki śp. papieża Franciszka. Swoją treścią dotyka ona bardzo wiele zagadnień, wyraźnie ukazuje, jakie zachodzą przemiany społeczne, kulturowe, które także są wyzwaniem i należy starać się mu sprostać. Tam, gdzie w przestrzeni publicznej dzieją się ważne rzeczy, jako Kościół nie możemy być nieobecni. Tym bardziej kiedy odnoszą się one do zagadnień etycznych, moralnych i w ogóle do teologii stworzenia. Dlatego zespół powstał w atmosferze pełnego zrozumienia słuszności takich działań.

Czy pełnienie funkcji delegata KEP ds. Duszpasterstwa Pracowników Leśnictwa, Gospodarki Wodnej i Ochrony Środowiska miało wpływ na objęcie przez Księdza Biskupa funkcji przewodniczącego Zespołu „Laudato si”?

Rzeczywiście, wcześniej, zanim powstał wspomniany zespół, powierzono mi rolę takiego delegata. Ze względu na specyficzny charakter pracy osób, którym takie duszpasterstwo jest dedykowane, znalazłem się jakby jeszcze bardziej „na łonie natury”. W konsekwencji tematy związane z ochroną środowiska, ekologią stały mi się jeszcze bliższe, co potwierdzili biskupi, dokonując wyboru mojej osoby na przewodniczącego. Warto tu szczególnie wspomnieć o duszpasterstwie pracowników leśnictwa, które ma bogatą historię. Jest to środowisko, które zawsze było patriotyczne i pełne poświęcenia, a od lat doroczna pielgrzymka na Jasną Górę jest tego potwierdzeniem. Takie duszpasterstwo jednak nie mogłoby być realizowane z powodzeniem, gdyby nie udział w nim i zaangażowanie w nie licznego grona duchownych. Troska o formację zawsze jest autentycznym wzmacnianiem i wartością dodaną dla tych ludzi. Niewątpliwie duszpasterstwo pracowników leśnictwa może być źródłem inspiracji także dla innych grup zawodowych i środowisk.

Wszyscy mamy świadomość ważności encykliki Laudato si’ papieża Franciszka, ale czy pamiętamy, jakie zasługi w obszarze ochrony środowiska, ekologii miał św. Jan Paweł II?

Jan Paweł II miał długi pontyfikat, ale i bardzo bogaty, niezwykle twórczy. Jego wrażliwość nie pozwalała na bycie obojętnym na pojawiające się w świecie wyzwania. Laudato si’ to encyklika, przez którą wypowiedział się Kościół, dlatego nie należy się dziwić, że już na pierwszych stronach odnosi się ona do ważnych osób, w tym do św. Jana Pawła II. Nie zapominajmy, że zanim ten dokument powstał, nasz wielki rodak już często poruszał tematy związane z ochroną środowiska, m.in. w zakresie grzechu czy nawrócenia ekologicznego. Zapraszam do zapoznania się z jego pięknym kazaniem wygłoszonym w czasie pobytu w ojczyźnie – w Zamościu. Warto może przypomnieć, że 28 listopada 1979 r. Jan Paweł II ustanowił św. Franciszka patronem ekologów.

Jakie są skutki powstania Zespołu „Laudato si”?

Na pewno wpłynęło to na ożywienie dyskusji wokół tematów związanych z poszanowaniem środowiska naturalnego w naszej wspólnocie kościelnej. Pomogło również w dostrzeganiu potrzeb, wyzwań, ale także szans, które się jawią w tej przestrzeni duszpasterskiej. Tutaj bowiem istnieje potrzeba skutecznej aktywności wynikającej z teologii pastoralnej.

Już pojawiły się w Kościele w Polsce określenia: duszpasterstwo środowisk „Laudato si”, diecezjalny duszpasterz środowisk „Laudato si”. Co się za tym kryje?

To właśnie dzięki inspiracji tej grupy osób powstał pomysł tworzenia duszpasterstwa środowisk „Laudato si”. Dlatego niedawno odbyło się kolejne, coroczne spotkanie duchownych odpowiedzialnych za ten obszar w swoich diecezjach. W konsekwencji pojawia się więcej nowych inicjatyw również w parafiach. Trzeba sobie jasno powiedzieć: tematy związane z ekologią będą nam już towarzyszyły do końca nie tylko życia, ale i świata. Jako chrześcijanie nie możemy nie mieć wrażliwości i troski o świat natury, przyrody, bo tym samym wyrażamy szacunek i miłość do Boga Ojca Stworzyciela. W tym wszystkim jest miejsce dla dorosłych, młodzieży, a nawet dzieci. Wychowanie chrześcijańskie także powinno wzmacniać nasze poczucie odpowiedzialności za przyszłe pokolenia. Stanowi to prawdziwie chrześcijańską misję.

Czy można się spodziewać, że chrześcijańskie ujęcie ekologii stanie się też tematem wykładów na wydziałach teologicznych i filozoficznych wyższych uczelni, katechezy dla młodzieży, programem formacyjnym w różnych wspólnotach?

Istnieje potrzeba chrześcijańskiej interpretacji ekologii prezentowanej na wydziałach teologicznych na wyższych uczelniach. Podejmowane działania powinny obejmować różne grupy wiekowe, z jednoczesnym uwzględnieniem ich charakteru. Dotyczy to także katechezy, formacji we wspólnotach, stowarzyszeniach. My, ludzie wierzący, chrześcijanie, mamy przecież obok czystego humanizmu dodatkową inspirację do zatroskania się o ten świat stworzony. I nie możemy zatrzymywać się na fakcie, że ten świat kiedyś się skończy. Ważne jest docenienie chociażby wartości modlitwy o pokój na świecie. Obserwujemy, ile zła i cierpienia przynoszą wojny. modlitwa o pokój to również modlitwa o ochronę świata stworzonego, ochronę przyrody, a każda wojna jest nie tylko katastrofą dla ludzi, ale i katastrofą ekologiczną. Dlatego „Czas dla stworzenia”, ustanowiony przez papieża Franciszka, trwający od 1 września do 4 października, jest także pewnym szturmem modlitewnym do nieba.

Zespół „Laudato si” przy Radzie Konferencji Episkopatu Polski ds. Społecznych został powołany 18 listopada 2021 r. podczas obrad plenarnych KEP w Częstochowie. Jego przewodniczącym został bp Tadeusz Lityński z Zielonej Góry, który pełni funkcję delegata KEP ds. Duszpasterstwa Pracowników Leśnictwa, Gospodarki Wodnej i Ochrony Środowiska. W konsekwencji prac zespołu powstało Ogólnopolskie Duszpasterstwo Środowisk „Laudato si”. Tworzy je obecnie trzydziestu dwóch duchownych, którzy decyzją swoich biskupów pełnią funkcje diecezjalnych duszpasterzy środowisk „Laudato si”, a jego pierwsze spotkanie odbyło się 4 października 2023 r. w Nadbużańskim Ośrodku Edukacji Ekologicznej w Broku, prowadzonym przez KSM Diecezji Drohiczyńskiej.