Rzym jest niesamowity i jedyny w swoim rodzaju. Nie można go porównać z żadnym innym miastem, a jego urok pozostaje tajemnicą.

Nie da się jednoznacznie wytłumaczyć postronnemu rozmówcy, dlaczego Rzym robi tak wielkie wrażenie. Tym bardziej że na pierwszy rzut oka może wydawać się nieatrakcyjny – brudny, zaniedbany, głośny, latem duszny, pełen złodziei i bezpańskich kotów... Ale to tylko pozory! Aby zrozumieć urok tego miasta, gdzie obok zabytków nawet brzydota współczesnych domów i ulic może być na swój sposób piękna, trzeba tu żyć, rozkoszować się słońcem zawieszonym nad Tybrem, poczuć zapach rzymskiej kuchni, pospacerować po ulicach tętniących życiem i pooddychać tutejszym powietrzem. George Byron napisał: „Rzymie! Ojczyzno moja, mieście dusz, ku tobie powinien dążyć każdy, kto ma serce sieroce”, i traktował Rzym jako miasto duchowe. Oczywiście, wiele się zmieniło od czasów Byrona, ale zarazem nic tak naprawdę się nie zmieniło. To miasto jest pełne sprzeczności – fascynujące i irytujące, efektowne i skryte jednocześnie. Czasem odsłania mniej, czasem więcej swojego oblicza. W Roku Jubileuszowym zapraszam na krótką wędrówkę po kościołach jubileuszowych wskazanych jako miejsca spotkań pielgrzymów, aby choć trochę odkryć urok Wiecznego Miasta. W tych kościołach, a jest ich dwanaście, są prowadzone katechezy w różnych językach, można przeżyć sakrament pojednania i doświadczyć daru wiary przez modlitwę, która się tam odbywa.

U przyjaciół św. Pawła

Zaczynam od kościoła św. Pryski na Awentynie, który na pierwszy rzut oka niczym specjalnym się nie wyróżnia. A jednak to miejsce – nie obecny budynek i jego wystrój, który pochodzi z początku XVII wieku – pamięta czasy apostołów Piotra i Pawła. Pewnie dlatego świątynia ta stała się kościołem jubileuszowym. Kościół Santa Prisca (to zdrobnienie od Pryscylli) usytuowany jest w miejscu, gdzie stał dom Akwili i jego żony Pryscylli, o których wspomina św. Paweł Apostoł w swoich listach (por. Rz 16, 3). Ich drogi misyjne często krzyżowały się w Koryncie, Efezie i Rzymie. Małżonkowie ci odegrali ważną rolę w pierwotnym Kościele. Przyjmowali w swoim domu, gdzie teraz jesteśmy, chrześcijan na słuchanie słowa Bożego i sprawowanie Eucharystii. Tutaj gromadził się Kościół rzymski wokół św. Piotra. Tutaj Piotr ochrzcił Pryskę. W prawej nawie obecnego kościoła znajduje się kaplica z chrzcielnicą, którą według legendy, wykorzystał św. Piotr, chrzcząc św. Pryskę. Rodzina Pryscylli i Akwili była zaprzyjaźniona ze św. Pawłem, więc i on z całą pewnością tutaj bywał w czasie swojego pobytu w Rzymie.

Maryja na pomoc

Z tego starożytnego miejsca zróbmy przeskok o 2 tys. lat i przenieśmy się na południe Rzymu, gdzie współcześnie zbudowano sanktuarium Matki Bożej Miłości, które w 1999 r. konsekrował Jan Paweł II. Składa się ono właściwie z dwóch kościołów – starego, zbudowanego w 1745 r., i nowego, dobudowanego do sanktuarium współcześnie. To piękny, pełen światła i witraży kościół, epatujący wyjątkową i radosną atmosferą. Historia tego miejsca związana jest z wydarzeniem z 1740 r., gdy pewien człowiek został tutaj zaatakowany przez rozwścieczone psy i, według Tradycji, został uratowany dzięki wstawiennictwu Matki Bożej. Mężczyzna, widząc fresk Madonny znajdujący się na jednej z wież fortecy Castel di Leva, wezwał na pomoc Maryję. Psy się wycofały i uciekły, zostawiwszy biedaka żywego. Rok po tym wydarzeniu, które odebrano jako cud za wstawiennictwem Dziewicy Maryi, obraz przeniesiono do pobliskiej posiadłości La Falconiana, gdzie stał mały kościółek Santa Maria ad Magos (Matki Bożej od Trzech Króli). Co ciekawe, w krypcie obecnego kościoła znajduje się grób Marii i Luigiego Quattrocchich, pierwszej pary małżeńskiej wspólnie wyniesionej do chwały nieba (dokonał tego Jan Paweł II w 2001 r.). Sanktuarium jest miejscem spotkań rodzin, małżeństw, dzieci, a także małżonków przyjeżdżających tu z tęsknotą za dzieckiem, by modlić się o dar potomstwa – i chyba z powodu tego rodzaju duchowości wybrano je na kościół jubileuszowy.

Z ołtarzem Borrominiego

Wracamy do centrum miasta, czyli do bazyliki Jana Chrzciciela Florentyńczyków – kolejnego kościoła jubileuszowego, zbudowanego kiedyś przez liczną wspólnotę florentyńczyków obecnych w mieście. Usytuowany jest na końcu jednej z piękniejszych ulic Rzymu – Via Giulia. Biegnie ona na długości kilometra wzdłuż brzegu Tybru od Piazza San Vincenzo Pallotti do Piazza dell’Oro. Ze średniowiecznego opuszczenia, nędzy i patologii społecznej wyciągnął to miejsce Donato Bramante, który na zlecenie papieża Juliusza II zbudował tu kamienice, ogrody, pałacyki i kościoły. W połowie XVI wieku ulicę zamieszkiwały bogate rodziny florenckie, a swoje zdolności budownicze pokazywali tu m.in. Rafael Santi i Antonio Sangallo. Zresztą Rafael miał tu swój dom. W czasach baroku kontynuowano upiększanie tej ulicy pod kierunkiem Francesca Borrominiego, Carla Maderna, Giacoma della Porty. Zawsze, kiedy jestem w Rzymie, spaceruję tą ulicą. Oglądam m.in. słynną fontannę Mascherone, którą w 1626 r. wybudował Carlo Rainaldi. Idąc tą ulicą, wiem, że oddycham prawdziwą historią tego miasta. Ołtarz główny w kościele jest dziełem Borrominiego. W kaplicy Firenzuola natomiast znajdują się piękne freski Orazia Gentileschiego. W innej kaplicy jest relikwiarz z brązu w kształcie stopy, zawierający relikwię stopy św. Marii Magdaleny. W Wielkanoc odbywa się w bazylice piękna ceremonia, podczas której błogosławione są jagnięta. Wszystkie te elementy składają się na wyjątkowość tego miejsca, doskonale pasującą do „jubileuszowych klimatów”.

Madonna z aniołami

Na koniec odwiedźmy jeszcze bazylikę Zakonu Filipinów Matki Bożej w Vallicelli, bardzo znamienne miejsce w Rzymie, doskonale nadające się na kościół jubileuszowy, gdzie pochowany jest założyciel filipinów – św. Filip Neri, który pomagał dzieciom, chorym i pielgrzymom, był doradcą papieży i kardynałów, przyjaźnił się z Karolem Boromeuszem, Franciszkiem Salezym i Ignacym Loyolą. Pierwotny kościół zbudowany został dzięki wsparciu papieża Grzegorza Wielkiego pod koniec VI wieku, ale potem wielokrotnie był przebudowywany, także przez filipinów, i nazwany Nowym Kościołem. W ołtarzu głównym znajduje się obraz Paula Rubensa Madonna z Vallicelli w towarzystwie aniołów, ale po jego odsłonięciu można zobaczyć starożytny fresk Madonny z Vallicelli. W kościele sporo jest fresków znakomitego malarza Pietra da Cortony (Piotra z Cortony) pochodzącego z Toskanii. Uwagę zwiedzających skupia jednak obraz z 1586 r. Nawiedzenie Elżbiety przez Maryję Federica Barocciego, który zachwycił kiedyś cały Rzym ukazaniem w namalowanym tu obrazie zwyczajności życia, słodyczy, uczucia, ludzkich relacji, a także zwierząt, pejzażu, weneckich kolorów. W XVII wieku do tego kościoła przychodziło wielu młodych ludzi, studentów, członków inteligencji, artystów, a pośród nich – także słynny malarz Caravaggio. Dlatego namalował tutaj obraz Zdjęcie z krzyża, którego oryginał znajduje się dziś w Pinakotece Watykańskiej, a w jednej z kaplic kościoła pozostała kopia. Nadaje się on znakomicie do jubileuszowej medytacji o Odkupieniu.