Wiemy, że grzechów głównych wylicza się siedem; są to nazwy dotkliwych wad, które potem prowadzą do konkretnych złych czynów. Pycha, chciwość, nieczystość, zazdrość, nieumiarkowanie w jedzeniu i piciu, gniew, lenistwo. Można by jednak dodać do tej listy jeszcze głupotę. Po polsku mawia się wprawdzie, że głupota to nie grzech, ale niesłusznie. Ludzie mają przecież rozum i są odpowiedzialni za jego użycie. Głupota prowadzi do rozmaitego zła. Sporo jest na ten temat w Piśmie Świętym. Uwagi o głupocie mają w nim charakter dość ostry, nie są one dla głupich miłe. Oto garść przykładów, tak przetłumaczonych, żeby uwypuklić zwięzłość i stanowczość oryginału. Brzmi to, niestety, dość aktualnie...

„Głupi wierzy we wszystko, co mówią” (por. Prz 14, 15) – pomyślmy o ludziach, którzy wierzą w obietnice wyborcze, plotki i fejki. Głupi nie chcą słuchać prawdy, gdyż „dla głupiego wiedza to kajdany” (por. Syr 21, 19). „Głupi uważa, że ma rację, mądry przyjmie radę” (por. Prz 12, 15). „Mądry się lęka, głupi jest zadufany” (por. Prz 14, 16).

Dyskusje są więc bezcelowe: „Nagana skuteczniej wpływa na mądrego niż na głupiego sto batów” (por. Prz 17, 10). „Zejdź z drogi głupiemu” (por. Prz 14, 7). „Lepiej spotkać niedźwiedzicę, co straciła młode, niż głupca zatwardziałego w głupocie” (por. Prz 17, 12). Biblia nie boi się obrażania głupich: „Cóż cięższego niż ołów? – Głupi” (por. Syr 22, 14). „[Czym] złota obrączka na ryju świni, [tym] kobieta piękna, lecz głupia” (por. Prz 11, 22). „Kijem po grzbiecie głupca!” (por. Prz 26, 3).

Głupi demaskują się sami: „Głupca gubią własne usta” (por. Koh 10, 12), albowiem: „Drzewo poznaje się po owocach, człowieka po słowach” (por. Syr 27, 6). „Z ust głupich potoki głupstw, słowa mądrych odważane po troszku” (por. Syr 21, 25). „Głupi nie lubi się namyślać, od razu przedstawia swe zdanie” (por. Prz 18, 2). „Gdybyście milczeli, miano by was za mądrych” (por. Hi 13, 5). Nie dawajmy się w to wciągnąć: „Nie odpowiadaj głupiemu głupio, żebyś nie stał się jak on” (por. Prz 26, 4-5).

Najgorsi są głupi a przemądrzali, dlatego: „Więcej nadziei w głupim, niż w mądrym w jego mniemaniu” (por. Prz 26, 12). „Wielu wprowadziły w błąd ich przypuszczenia” (por. Syr 3, 24). „Mądrość tego świata głupstwem jest u Boga” (por. 1 Kor 3, 19). „Ponieważ ich uszy świerzbią, będą szukać coraz to nowych nauczycieli, a od prawdy zwrócą się ku baśniom” (por. 2 Tm 4, 3-4).

Głupota prowadzi do wierzenia w byle co, stąd pouczenie: „Nie bójcie się przepowiedni astrologicznych, których boją się poganie” (por. Jr 10, 2). Bóg odpowiada: „Jam jest ten, który niweczy wróżby!” (por. Iz 44, 25). „Podobny do chwytającego cień i goniącego wiatr jest ten, kto opiera się na marzeniach sennych” (Syr 34, 2). Dotyczy to też życia społecznego: „Nie pokładajcie ufności w książętach ani w człowieku, u którego nie ma wybawienia” (Ps 146, 3). „Jedni wolą rydwan, drudzy konie, a nasza siła w imieniu Pana, Boga naszego” (Ps 20, 8).

Głupota ma konsekwencje moralne: „Serce mądrego dąży do prawości, serce głupiego skręca na lewo” (por. Koh 10, 2). W starożytności „lewy” znaczyło – tak jak dziś – zły, podejrzany i nieudany (w polityce lewica nazywa się tak raczej przypadkiem, ale wyszło to dość trafnie).

Przede wszystkim jednak głupota szkodzi wierze: „Rzekł głupi w sercu swoim: Nie ma Boga!” (por. Ps 14, 1). „Pobożność budzi w grzeszniku odrazę” (por. Syr 1, 25). Krzyż na ścianie go obraża... Głupcy są też materialistami, którzy sprawiedliwe czyny albo śmierć męczeńską uważają za głupie (por. Mdr 3, 2; 5, 4). Krzyż Chrystusa uchodził za szaleństwo, a tymczasem jest objawieniem miłości, mocy i mądrości Bożej.

Głupota przeszkadza zatem w zauważeniu, zrozumieniu i przyjęciu Bożej nauki. Jezus powiedział: „Kto słucha słów moich, a nie wypełnia ich, będzie podobny człowiekowi głupiemu, który zbudował swój dom na piasku” (por. Mt 7, 26). Głupota prowadzi do porażki: „Gardzą mądrością, płonne ich nadzieje, wysiłki bezowocne, żony głupie, dzieci przewrotne!” (por. Mdr 3, 11-12). Głupi są straceni: „Żałoba po umarłym trwa siedem dni, a smutek z powodu głupca i bezbożnego przez wszystkie dni ich życia” (por. Syr 22, 12).

*

Na przeciwnym biegunie znajduje się mądrość. „Mądrość tak przewyższa głupotę, jak światło ciemności” (por. Koh 2, 13). Nie oznacza ona jednak wrodzonej inteligencji, ale raczej umiejętność trafnego osądu, wyczucia, uznania prawdy i dobra. Pełna mądrość jest tylko w Bogu, a ludzka w ostatecznym rachunku pochodzi od Boga. Człowiek otwarty na Boga może ją pozyskać.

Mądrość moralną znajdujemy w Bożym prawie (por. Syr 19, 20; 33, 3), gdyż „nie jest mądrością znajomość złego” (por. Syr 19, 22). „Bojaźń Boża początkiem mądrości” (por. Ps 111, 10). „Powiedziano ci, człowiecze, co jest dobre!” (Mi 6, 8). „Mądrość z góry jest przede wszystkim czysta, potem – spokojna, życzliwa, ustępliwa, pełna litości i dobrych owoców, niestronnicza i nieobłudna” (por. Jk 3, 17). Król Salomon dostał od Boga pochwałę, gdyż poprosił go o mądrość, a nie o bogactwo czy sukcesy. „Jeśli komuś z was brakuje mądrości, niech prosi Boga, a będzie mu dana” (por. Jk 1, 5).

Trzeba dla własnego dobra szukać wiedzy i mądrości: „Ten kocha samego siebie, kto szuka mądrości” (por. Prz 19, 8). Trzeba ją przekazywać młodym i niedoświadczonym. Można ją bowiem zdobyć: „Znajdzie mądrość, kto jej szuka, kocha ona tych, co ją kochają” (por. Prz 8, 17). Po drodze warto korzystać z mądrości innych, nie wstydząc się tego: „Lepsza nagana mędrca niż pochwała głupca” (por. Koh 7, 5). „Szukaj rady u każdego rozsądnego” (por. Tb 4, 18). „Mądry, słuchając, mędrszym będzie” (por. Prz 1, 5).

Droga do mądrości jest jednak trudna, gdyż umysł ludzki jest słaby. „Jak pojmie człowiek własną drogę?” (por. Prz 20, 24). „Po części tylko poznajemy” (por. 1 Kor 13, 9). „Wczorajsi jesteśmy, nic nie wiemy” (por. Hi 8, 9). Bóg wszystko pięknie uczynił, ale człowiek nie pojmuje dzieł Bożych (por. Koh 3, 11). W szczególności trudno jest przewidzieć przyszłość: „Któż oznajmi człowiekowi, co i jak będzie?” (por. Koh 8, 7). Ponadto wiedza bywa ciężarem: „W wielkiej mądrości wiele utrapienia, gdzie więcej wiedzy, więcej też cierpienia” (por. Koh 1, 18).

Mądrość i prawda napotykają przeszkody, ale można je pokonać. „Po dniu następuje noc, ale mądrości zło nie zwycięży” (por. Mdr 7, 30). „Prawda trwa wiecznie, fałsz tylko chwilę” (por. Prz 12, 19). Dlatego mądrość oznacza służbę prawdzie: „Bij się o prawdę aż do śmierci” (por. Syr 4, 8). Nie wyklucza to ostrożności, dyskrecji ani skromności: „Jeden milczy, bo nie wie, drugi, bo wie” (por. Syr 20, 6). „Mądry ukrywa swą wiedzę” (por. Prz 12, 23). „Mądry milczy, aż nadejdzie pora” (por. Syr 20, 7).

Mądrość obejmuje różne obszary. Należy do niej wiedza o świecie, w tym o przyrodzie, a także zrozumienie losu człowieka. Należy do niej też poznanie zasad dobrego, moralnego życia. Należy do niej wreszcie odkrycie mądrości Bożej i płynącej od Boga. W Nowym Testamencie Jezus jest i nauczycielem mądrości i wcieloną Mądrością Bożą.

Mądrość, którą człowiek zyskał, powinna służyć innym. „Mądrość zatajona i skarb zakopany, jaki z nich pożytek?” (por. Syr 20, 30). Dlatego Jezus powiedział: „Biada wam, biegłym w Prawie! Bo wziąwszy klucz do wiedzy, i sami nie weszliście, i nie wpuściliście wchodzących” (por. Łk 11, 52). Niech i inni poznają prawdę o Bogu. „Dobrą jest rzeczą ukryć tajemnicę króla, ale dzieła Boże trzeba odsłaniać” (por. Tb 12, 7; 12, 11). „Głosimy tajemnicę mądrości Bożej, dotąd ukrytej” (por. 1 Kor 2, 7).