Rodziny zastępcze i rodzinne domy dziecka sprawują pieczę nad dzieckiem w przypadku niemożności zapewnienia mu opieki oraz wychowania przez biologicznych rodziców. Dają dzieciom szansę na normalne dzieciństwo i lepszy start w przyszłość. W końcu ubiegłego roku na miejsce w pieczy zastępczej czekało ok. 15,5 tys. dzieci.

Umieszczenie dziecka poza jego naturalną rodziną to ostateczność. Powinna zaistnieć wyłącznie w przypadku, gdy jego dobro jest zagrożone. W pieczy zastępczej przebywa ono do chwili zaistnienia warunków, które umożliwią jego powrót do biologicznej rodziny albo do czasu umieszczenia go w rodzinie adopcyjnej.

W ramach pieczy zastępczej funkcjonują:

1) rodzina zastępcza:

– spokrewniona – jest tworzona przez rodzeństwo dziecka lub jego wstępnych (czyli dziadków bądź pradziadków);

– niezawodowa – tworzona przez dalszą rodzinę, np. kuzynostwo, lub osoby niespokrewnione z dzieckiem;

– zawodowa – może pełnić funkcję pogotowia rodzinnego (ma charakter interwencyjny, pobyt dziecka powinien być tu krótkotrwały) lub być rodziną specjalistyczną dla dziecka o szczególnych potrzebach (umieszcza się tu głównie dzieci z orzeczeniem o niepełnosprawności, dzieci umieszczone w pieczy zastępczej w ramach postępowania w sprawach nieletnich oraz małoletnie matki z dziećmi);

2) rodzinny dom dziecka (może w nim przebywać nie więcej niż ośmioro dzieci, z wyjątkiem sytuacji, kiedy istnieje konieczność umieszczenia w nim rodzeństwa).

Zawodowa piecza zastępcza związana jest z wykonywaniem pracy i pobieraniem za nią wynagrodzenia.

Zainteresowani stworzeniem domu dla dzieci będących w potrzebie, powinni zwrócić się do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie, gdzie otrzymają wszelkie informacje na ten temat.