Raport przyjęty 25 października przez Komisję Spraw Konstytucyjnych zawiera propozycję 267 zmian w obu traktatach – o Unii Europejskiej oraz o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – i liczy 110 stron. Przede wszystkim chodzi o zniesienie zasady jednomyślności w głosowaniu, tak by nikt nie hamował dalszego procesu centralizacji Europy. Efektem tych zmian byłby lawinowy transfer kompetencji z Warszawy do Brukseli oraz zmiana ustrojowa UE, a co za tym idzie – wymuszenie nawet zmian konstytucyjnych w Polsce. – Prawo weta w Unii Europejskiej to ostatni bastion suwerenności państw. Dlatego trzeba budować koalicję sprzeciwu i rozpocząć kampanię informacyjną, by wytłumaczyć ludziom, na czym polega ten zamach ustrojowy, który elity europejskie chcą wykonać ponad głowami społeczeństw – ostrzega europoseł dr Jacek Saryusz-Wolski, który od lat 90. ubiegłego wieku był jednym z głównych negocjatorów przystąpienia Polski do UE.

Treść dokumentu została przygotowana przez pięciu Niemców i jednego Belga oraz uzgodniona przez przedstawicieli pięciu frakcji – Europejskiej Partii Ludowej (EPL), socjaldemokratów (S&D), liberałów (Renew), Zielonych i Lewicę. Do tych właśnie frakcji należą posłowie obecnej opozycji, którzy zapowiadają utworzenie rządu na czele z Donaldem Tuskiem. Sprawozdanie ma zostać poddane głosowaniu w Parlamencie Europejskim podczas sesji plenarnej w dniach 20-23 listopada, czyli będzie można sprawdzić, jak głosowali europosłowie z Polski. – Te rewolucje ustrojowe nie są Unii potrzebne. Moim zdaniem, niezależnie od stanowiska francuskiego czy niemieckiego, w interesie obywateli Europy i państw członkowskich jest to, żeby Europa taka, jaka jest, funkcjonowała znowu sprawnie i żeby była możliwie zjednoczona – powiedział Donald Tusk na wspólnej konferencji z szefową KE.

Parametry gospodarcze

Główne proponowane zmiany to eliminacja zasady jednomyślności w głosowaniach Rady UE w sześćdziesięciu pięciu obszarach i transfer kompetencji z poziomu państw członkowskich na poziom UE, m.in. przez utworzenie dwóch nowych kompetencji wyłącznych UE w zakresie ochrony środowiska oraz znaczne rozszerzenie kompetencji współdzielonych, które obejmowałyby osiem nowych obszarów: politykę zagraniczną i politykę bezpieczeństwa, ochronę granic, leśnictwo, zdrowie publiczne, obronę, przemysł i edukację. W ramach kompetencji współdzielonych unijni urzędnicy mieliby pierwszeństwo w podejmowaniu decyzji przed ministrami z państw członkowskich. – Bruksela zdobędzie kompetencje regulowania wszystkich parametrów gospodarczych, od których zależy konkurencyjność poszczególnych państw, stosunki zatrudnienia, wiek emerytalny, stosunki płacowe, a także zmusi do przyjęcia euro – mówi Jacek Saryusz-Wolski, który UE zajmuje się przez całe swoje naukowe i polityczne życie.

UE miałaby zyskać wyłączną kompetencję w sprawach związanych ze środowiskiem oraz w negocjacjach dotyczących globalnego ocieplenia, czyli w tej kwestii Polska nie miałaby samodzielnego głosu na szczytach klimatycznych ONZ. Co więcej, ze wszystkich dokumentów unijnych ma zniknąć sformułowanie „równość kobiet i mężczyzn”, które zostanie zastąpione pojęciem „płci społeczno-kulturowej” (ang. gender). Jest to wyraźna próba wprowadzenia do traktatów unijnych ideologii, wedle której płeć nie jest tylko faktem biologicznym, ale przede wszystkim jest osobistą i subiektywną tożsamością, którą każdy sobie wybiera według własnego uznania. Raport przewiduje też uproszczenie procedury zawieszania w prawach członka tych państw, które naruszą normy unijne, takie jak: praworządność, demokracja, wolność, prawa człowieka czy równość. Pojęcia te są na tyle ogólne, że dają możliwość interpretowania ich niemal w dowolny sposób.

Dyktat silnych

Kolejne propozycje dotyczą współdzielenia kompetencji w dziedzinach, które obecnie są wyłączną prerogatywą państw członkowskich. Istnieje niebezpieczeństwo, że Bruksela będzie wpływała na programy nauczania w szkołach czy w ramach opieki zdrowotnej zostanie ograniczona ochrona życia dzieci nienarodzonych. – Jednym ruchem zostaną wprowadzone „wartości” europejskie w całej UE, łącznie z uznaniem za „małżeństwa” związków jednopłciowych, adopcją przez nie dzieci i dostępem do aborcji. Wszystkie te decyzje będą mogły być podjęte większością kwalifikowaną, bo już nie będziemy mieli prawa weta – uważa Saryusz-Wolski.

Do tej pory byliśmy obserwatorami pełzającej centralizacji UE, gdy Komisja Europejska naciągała i luźno interpretowała prawo traktatowe, by wymuszać na państwach członkowskich ustępstwa. W ostatnich latach wehikułem poszerzania władzy urzędników z Brukseli stało się także orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE z Luksemburga. Teraz ten proces centralizacji może radykalnie przyspieszyć, bo modyfikacji ulegnie unijna procedura legislacyjna, a także zostanie wzmocniona rola TSUE. Kompetencje Sejmu RP przejąłby Parlament Europejski, a kompetencje polskiego rządu – nowy unijny twór – egzekutywa Europejski Organ Wykonawczy. – Wystarczy większość piętnastu państw, które reprezentują 55% unijnej ludności, by narzucić rozwiązania całej UE. Zbudowanie koalicji sprzeciwu dwunastu pozostałych państw nie wystarczy, by zablokować takie pomysły. Taki mechanizm daje bardzo dużą władzę najsilniejszym państwom, takim jak Niemcy i Francja, by narzucać swoją wolę całej reszcie – podkreśla prof. Genowefa Grabowska, ekspert prawa europejskiego oraz była europoseł SLD.

Kolejne zapisy raportu, które budzą kontrowersje, to dalsze wzmocnienie pozycji egzekutywy UE, a Parlament Europejski ma odgrywać taką samą rolę, jaką obecnie pełnią parlamenty w państwach członkowskich. Z kolei Rada Europejska, złożona z szefów rządów państw członkowskich, będzie jedynie czymś w rodzaju „izby wyższej” unijnego parlamentu. Referenda narodowe mają natomiast zostać zastąpione instytucją ogólnounijnego referendum.

Zmiana konstytucji

Gdy ok. 20 listopada PE przyjmie raport, to trafi on do Rady UE, a następnie na szczyt Rady Europejskiej. Od unijnych przywódców będzie zależało, czy zwołają składający się z szefów państw i rządów Konwent ws. Przyszłości Europy, a następnie Konferencję Międzyrządową Państw Członkowskich w celu zmiany traktatów. Wówczas procedura centralizacji UE zostanie rozpoczęta na dobre. – I teraz pytanie, czy rządy się zgodzą, aby PE w propozycji zmiany traktatów tak dalece ograniczał ich kompetencje, czy się zgodzą, aby rezygnować z prowadzenia polityki zagranicznej i czy się zgodzą, aby instytucje unijne decydowały o tym, jaka ma być armia, gdzie użyta i kiedy użyta – tłumaczy Genowefa Grabowska.

Do zmiany traktatów jest długa droga, zapewne będzie dyskusja, a propozycje mogą ulec dużej modyfikacji albo całkowicie przepaść, jak to było w przypadku Konstytucji Europejskiej, na którą społeczeństwa Francji czy Holandii nie zgodziły się w referendach. W końcowym etapie zmian traktatów będzie potrzebna także ratyfikacja w państwach członkowskich. W Polsce są dwie możliwości: albo ratyfikacji dokona parlament z podpisem prezydenta, albo czeka nas referendum. Na tym jednak nie koniec, bo proponowane zmiany, takie jak np. przymus przyjęcia euro, obronność, wyższość prawa UE nad prawem Rzeczypospolitej i np. ochrona zdrowia i polityki rodzinnej, mogą lub muszą wymagać zmian w Konstytucji RP. – Wiele z tych propozycji jest sprzecznych z polską konstytucją. Musielibyśmy zmieniać naszą ustawę zasadniczą, żeby się wtopić w scentralizowany system, który ma obowiązywać w UE – podkreśla prof. Grabowska.

Według Saryusza-Wolskiego, polityczny plan forsowania zmian traktatów jest już rozpisany na kroki. Hiszpańska prezydencja UE obiecała zażądanie zwołania Konwencji ws. Zmian Traktatów UE. Już 12 grudnia decyzja w tej sprawie zostanie podjęta zwykłą większością głosów. Chodzi o to, by na początku 2024 r. belgijska prezydencja w UE zrobiła wszystko, co trzeba. Muszą zdążyć przed połową roku, bo wtedy rozpoczyna się prezydencja węgierska, która będzie te plany spowalniała i blokowała.

Jeżeli kompetencje państw członkowskich będą nikłe, a niektórzy analitycy mówią nawet, że będą mniejsze niż stanów w USA, to będzie się wybierało parlament i rząd w państwach członkowskich, które będą miały kompetencje zarządu województwa czy regionu. – To jeszcze głębsza zmiana niż akcesja do Unii, bo to jest tak naprawdę kwestia utraty suwerenności i podważenia państwowości. Ten traktatowy walec już się toczy i jeżeli nie zostanie zatrzymany teraz, to dotoczy się do końca. Społeczeństwa tego nie rozumieją, a elity polityczne głównego nurtu chcą to przed nimi ukryć – zaznacza Saryusz-Wolski.