Achilles Ratti (1857 – 1939) święcenia kapłańskie przyjął w 1879 r. W latach 1914-18 był prefektem Biblioteki Watykańskiej. Ogromną rolę w życiu przyszłego papieża odegrała jednak jego misja dyplomatyczna w Polsce. Pełnił ją w Warszawie w latach 1918-21. 25 kwietnia 1918 r. został mianowany wizytatorem na ziemie polskie i litewskie, a następnie – nuncjuszem apostolskim w Polsce. Swoją misję w naszym kraju rozpoczął od pielgrzymki na Jasną Górę 15 sierpnia 1918 r.

Sakrę biskupią Achilles Ratti otrzymał w Polsce. Udzielił mu jej 28 października 1919 r. w archikatedrze św. Jana Chrzciciela w Warszawie ówczesny arcybiskup metropolita warszawski Aleksander Kakowski. Współkonsekratorami byli: biskup kalisko-kujawski Stanisław Zdzitowiecki (urodził się na terenie dzisiejszej parafii Kamieńsk w archidiecezji częstochowskiej) i biskup przemyski Józef Sebastian Pelczar – dziś święty Kościoła.

Wierny Warszawie

Określenie: „Przyjaciel Polski” związane jest przede wszystkim z faktem, że w czasie wojny polsko-bolszewickiej Achilles Ratti nie opuścił Warszawy. W 1930 r. (nr 7/16 lutego) Niedziela opublikowała tekst pt. Pius XI przyjacielem Polski. Jego autorzy przypomnieli: „Piusa XI nazywano ojcem chrzestnym naszej niepodległości. (...) Msgr Achilles Ratti pamięta ów dzień historyczny, gdy wróg stał u wrót Warszawy, dzień cudu nad Wisłą, dzień przeżyty razem z nami. Przyszły Papież w obliczu niebezpieczeństwa nie opuścił naszej stolicy, bo wierzył, iż Opatrzność nie po to wskrzesiła nasz byt niezawisły, aby po chwili znowu strącić Polskę do grobu, bo nie zwątpił o narodzie polskim i jego sile moralnej. Chwila ta najbardziej związała Polskę z dzisiejszym Papieżem...”. W tym samym artykule Niedziela przypomniała słowa, które Pius XI powiedział do jednego z polskich kapłanów: „Jestem przyjacielem Polski. Cieszę się, że zostałem mianowany Nuncjuszem w Polsce, gotów jestem tu całe życie pozostać, a nawet nie mam nic przeciwko temu, aby na waszej ziemi złożono kości i prochy moje. Ukochałem Waszą piękną Ojczyznę. Z racji Polski zostałem biskupem, w Polsce byłem konsekrowany na biskupa przez biskupów polskich. Jestem właściwie biskupem polskim”.

Czciciel Pani Częstochowskiej

6 lutego 1922 r. Achilles Ratti został 259. papieżem i przyjął imię: Pius XI. Jako motto swojej posługi wybrał słowa: Pax Christi in regno Christi (Pokój Chrystusowy w królestwie Chrystusowym). Po wyborze na Stolicę św. Piotra skierował do Polaków znamienne słowa: „Pozdrawiam Polaków i kocham, i nadal miłować będę drogą Polskę, i modlić się za nią nie przestanę”. Był wielkim czcicielem Matki Bożej Częstochowskiej. Podarowaną mu przez biskupów polskich na zakończenie jego pracy w nuncjaturze w Warszawie kopię Cudownego Obrazu Jasnogórskiego umieścił w kaplicy letniej rezydencji papieskiej w Castel Gandolfo. Powiedział wtedy: „To najmilszy dar, jaki otrzymałem od episkopatu Polski”. Umieścił tam także dwa historyczne obrazy: Obronę Jasnej Góry przed Szwedami oraz Cud nad Wisłą. Udekorowanie kaplicy zlecił polskiemu malarzowi Janowi Rosenowi. Ponadto w 1923 r. zatwierdził i rozszerzył na całą Polskę święto Matki Bożej Królowej Polski oraz wyznaczył jego datę na 3 maja. To Pius XI w 1925 r. podpisał konkordat z Polską. W tym samym roku bullą Vixdum Poloniae unitas powołał w Polsce nowe metropolie i diecezje, a w 1938 r. dokonał kanonizacji bł. Andrzeja Boboli.

Osiągnięcia pontyfikatu

Wielką zasługą Piusa XI dla Kościoła są traktaty laterańskie z 1929 r., które zapewniły suwerenność Państwu Watykańskiemu i rozwiązały tzw. kwestię rzymską. To on ustanowił święto Chrystusa Króla i zainaugurował działalność Akcji Katolickiej. Zdecydowanie potępił działania Hitlera. Wydał encyklikę Mit brennender Sorge o położeniu Kościoła katolickiego w Rzeszy Niemieckiej – 14 marca 1937 r. Zajął również zdecydowane stanowisko wobec szerzącego się komunizmu. Często podkreśla się, że jego encyklika Divini Redemptoris – o bezbożnym komunizmie z 19 marca 1937 r. wyrosła na gruncie doświadczeń zebranych w czasie wojny polsko-bolszewickiej. Pius XI ogromną wagę przykładał do małżeństwa chrześcijańskiego (encyklika Casti connubii o małżeństwie chrześcijańskim – 31 grudnia 1930 r.) i chrześcijańskiego wychowania (encyklika Divini illius magistri o chrześcijańskim wychowaniu młodzieży – 31 grudnia 1929 r.). Kwestiom społecznym poświęcił encyklikę Quadragesimo anno o odnowieniu ustroju społecznego i dostosowaniu go do Prawa Ewangelicznego na 40. rocznicę encykliki Rerum novarum – 15 maja 1931 r.

Znajomość z Niedzielą

W 1928 r. w kazaniu na zakończenie roku w katedrze częstochowskiej bp Teodor Kubina poinformował diecezję o życzliwym przyjęciu przez Piusa XI rocznika Niedzieli. Powiedział m.in.: „Ojciec Święty, któremu przedłożyłem rocznik Niedzieli, z wielką ciekawością go przeglądał, pochwalił to piękne pismo, błogosławił jego redaktora, współpracowników i czytelników i gorąco wam je polecił”. Ponadto na ręce bp. Kubiny wpłynął list gratulacyjny od papieskiego sekretarza stanu kard. Pietro Gasparriego, z datą 12 grudnia 1928 r., w którym napisał: „(...) Ojciec Święty z wdzięcznością przyjął hołd, który Ekscelencja raczył wyrazić przez ofiarowanie kompletu tygodnika diecezjalnego Niedziela z roku 1927. Jego Świątobliwość dziękuje Dyrekcji tygodnika za okazanie przywiązania synowskiego i z całego serca udziela Apostolskiego Błogosławieństwa (...)”.

Pius XI docenił również pracę redakcyjną pierwszego redaktora naczelnego Niedzieli ks. Wojciecha Mondrego, który 26 września 1931 r. za działalność wydawniczą i redakcyjną w diecezji otrzymał od niego odznaczenie „Pro Ecclesia et Pontifice”.