Na tym gigantycznym polu śmierci, którym była walcząca Warszawa, było życie. Dla wielu jego źródłem był Bóg – i wiara. Żołnierze i ludność cywilna szukali siły w częstych spowiedziach – na podwórkach i placach, w Mszach św. przy licznych podwórkowych kapliczkach, odmawianych w piwnicach Różańcach oraz adoracjach Najświętszego Sakramentu.

Szukano siły u ok. 150 kapelanów wojskowych, z których wielu poniosło śmierć. Jedna z uczestniczek Powstania wspomina: „Poszłam do kościoła na Długiej. Paliła się wieża i część ludzi ją ratowała. Byłam na Mszy św. Była tam delegacja powstańców. W kościele śpiewano: «Słuchaj, Jezu, jak Cię błaga lud, słuchaj, słuchaj, uczyń z nami cud». Ale Cud nad Wisłą się nie powtórzył. Jak było podniesienie, to powstańcy położyli się krzyżem. I wtedy w całym kościele słychać było szloch”. Nierzadko sami wierni poszukiwali księdza, by odprawił Mszę św. w piwnicy. Ksiądz Wacław Karłowicz wspominał: „Grzebałem 40 osób dziennie z mojego szpitala na Długiej”. Ginęli zastrzeleni przez niemieckich snajperów, niektórzy oderwani od adoracji, jak ks. Tadeusz Burzyński. Umierał, postrzelony w plecy, ze słowami na ustach: „Jezu, kocham Cię, Jezu, adoruję Cię”.

Rekolekcje wśród gruzów

W tej przerażającej rzeczywistości zrodził się pomysł „nowej mobilizacji walczącej Warszawy” – kolportowano ulotki, w których wzywano mieszkańców do odbycia narodowych rekolekcji Przemienienia; trwały one od 15 do 26 sierpnia, między świętami maryjnymi. Zachęcano do spowiedzi, modlitwy różańcowej i przyjmowania Komunii św. W tekście ulotek znalazły się niezwykłe słowa: „Gdy cała Warszawa sypnie ogniem różańcowych granatów, gdy padną z serc naszych zapalające bomby modlitwy, gdy każde serce zjednoczy się z Bogiem, który jest nam wierny i na pozycjach walki, i w tułaczce podziemnej – zwycięży Ojczyzna, runie w zniszczenie nieprzyjaciel, zapanuje miłość na świecie”. Ulotki roznosili harcerze z Szarych Szeregów.

Generał „Monter” w rozkazie z 22 sierpnia 1944 r. napisał: „W związku ze zbliżającą się uroczystością Matki Bożej Jasnogórskiej 26 sierpnia, Patronki i Królowej Korony Polskiej, zarządzam: 1. We wszystkich oddziałach odczytać Apel do żołnierza. 2. Do modlitw wieczornych w tygodniu poprzedzającym uroczystość dodać odmawianie «Pod Twoją obronę», z trzykrotnym wezwaniem «Królowo Korony Polskiej, módl się za nami». 3. Udostępnić jeszcze bardziej niż dotychczas przystępowanie do sakramentów spowiedzi i Komunii św.”. W Apelu do żołnierza czytamy: „Jak ongiś w zalewie szwedzkim ratunek i zwycięstwo przyszło z Jasnej Góry od Bożej Matki Częstochowskiej, Królowej Polski, tak i dziś zmobilizować nam trzeba wszystkie siły pod Jej przemożnym hetmaństwem. Tydzień ten niech będzie zapoczątkowaniem powszechnego odrodzenia moralnego naszych szeregów i wkraczania na wielkie szlaki naszych praojców, którym przewodniczą duchy Żółkiewskich, Chodkiewiczów, Trauguttów”. Szczególnym owocem mobilizacji było przyjmowanie codziennie Komunii św. Maria Okońska wspominała: „Ponieważ w większości ludzie giną po Komunii św. – umierają w stanie łaski uświęcającej. Pamiętam radość z tego odkrycia, że chociaż Warszawa ginie – ta moja ukochana Warszawa – ginie w stanie łaski uświęcającej”.

Połączeni przez Boga

Siła życia w sposób szczególny objawiała się w powstańczych ślubach. Odbyło się ich 256, mimo że groźba utraty życia była tak duża, iż ślub od wdowieństwa mogły dzielić godziny. Jan Nowak-Jeziorański, legendarny kurier z Warszawy, ożenił się ze swoją łączniczką, bo – jak wspominał – „chcieli umrzeć jako małżeństwo”. Panny młode szły do ołtarza urządzonego np. w piwnicy, ubrane w szpitalne fartuchy albo bluzki uszyte ze spadochronu. Panowie – w zdobycznych panterkach, z biało-czerwoną opaską na ręku. Obrączki były zrobione z części karabinu.

Będziesz miłował

Kapelan Armii Krajowej ks. Stefan Wyszyński, który posługiwał w czasie Powstania w Laskach na skraju Puszczy Kampinoskiej, wspominał, jak łączniczki i sanitariuszki, idąc na służbę, prosiły „o jedno – medalik Matki Boskiej. Uważały, że jest to ich największa siła”. Pod koniec Powstania przyszły prymas, gdy szedł lasem, znalazł przyniesioną przez wiatr nadpaloną kartkę z napisem: „Będziesz miłował”. Zaniósł ją na dłoni do kaplicy jak relikwię, pokazał siostrom i powiedział: „Nic droższego nie mogła nam przysłać ginąca stolica. To najświętszy apel walczącej Warszawy – do nas i do całego świata. Apel i testament. Będziesz miłował”. Powstańcy widzieli swoją walkę także jako sprzeciw wobec niemieckiego barbarzyństwa, dlatego grzebali wrogów i stawiali na ich grobach krzyże.

Figura Chrystusa sprzed kościoła na Krakowskim Przedmieściu leżała z ręką uniesioną ku górze, którą wskazywała niebo i napis na cokole: „Sursum corda” – W górę serca. Duch życia płynącego z wiary tlił się na zgliszczach zamordowanej Warszawy...

Dziś, w pogrążonej w kryzysie duchowym Europie, trzeba nam sięgać do przeszłości, do świadectw takich jak to z Powstania Warszawskiego, by uczyć się od naszych przodków wierności Jezusowi.