Publikacja zmarłego kapłana jest istotnym wkładem w rozumienie teologii społecznej. Ks. Marek Łuczak pokazuje tzw. teologię społeczną nie tyle w wymiarze teoretycznym, spekulatywnym, ile w wymiarze konkretnego lokalnego Kościoła. W ujęciu ks. Łuczaka teologia społeczna ma wymiar duszpasterski. We wstępie do książki autor podkreśla: „Pojęcie teologii społecznej najczęściej rozpatrywane jest w kategoriach spekulatywnych. Za przykład jej uprawiania w takim znaczeniu może tu posłużyć chociażby Johann Baptist Metz. Warto w tym kontekście przywołać także postać René Coste’a. Wśród autorów uprawiających refleksję teologiczną wokół zagadnień społecznych na pierwszym miejscu należy jednak wymienić Gustavo Gutiérreza, jednego z prekursorów teologii wyzwolenia”.

W publikacji ks. Łuczaka koncepcja teologii społecznej, uwzględniająca wprawdzie aspekty teorii, została jednak poszerzona także o zagadnienia praktyczne. „Urzeczywistnianie się

Kościoła było zdeterminowane przez wieki wszelkiego rodzaju kwestią społeczną, a jego dobrą ilustracją może tu być nie tylko nauczanie, ale też polityka personalna władz duchownych, ich decyzje administracyjne, styl duszpasterstwa czy wreszcie działalność społeczna duchowieństwa i świeckich – pisze autor. – Z elementów powyższych na każdym etapie historii Kościołów lokalnych wyłaniał się określony obraz szeroko rozumianych stosunków społecznych. Duszpasterstwo uzależnione więc było nie tylko od teologicznych priorytetów, wynikających z troski o zbawienie wiernych. Czynnikami stymulującymi aktywność duszpasterską w nie mniejszym stopniu były też przesłanki socjologiczne” – kontynuuje.

W swojej publikacji ks. Marek ukazuje bardzo bogate nauczanie społeczne biskupów Kościoła katowickiego, ich decyzje administracyjne, konkretne działania duszpasterskie w konfrontacji z systemem totalitarnym. Kościół katowicki ze swoimi biskupami musiał się także zmierzyć z pastoralnymi konsekwencjami transformacji systemowej po 1989 r., co ks. Łuczak opisuje z naukowego punktu widzenia.

Autor przybliża czytelnikom kontekst historyczny nauczania społecznego w Kościele katowickim. Bardzo ważne są dla niego pokazanie aktywności Kościoła lokalnego na Śląsku i przebadanie symptomów głoszenia teologii społecznej. Jego zdaniem, jednym z przykładów praktycznego podejścia biskupów do swego posłannictwa na gruncie nauczania społecznego są listy społeczne. Jedną z głównych cech społecznego nauczania biskupów jest natomiast wyraźny, konkretny kontekst. „W wymiarze Kościołów lokalnych chodziło o aplikację ogólnych tez do lokalnych warunków oraz o wzbogacenie ich w elementy rodzimej specyfiki” – zauważa ks. Łuczak. Problematyka nauczania biskupów katowickich jest zatem bardzo konkretna, wynika bezpośrednio z określonych kontekstów socjologicznych.

Publikacja ks. Marka Łuczaka jest istotnym wkładem w szersze rozumienie teologii społecznej, można mówić w tej kwestii również o „duszpasterskiej teologii społecznej”.

Ks. Marek Łuczak, „Teologia społeczna w Kościele katowickim 1925-2010”. Biblioteka „Niedzieli”, t. 307, Częstochowa 2013.