W końcu lipca 2016 r. papież Franciszek zebrał młodzież świata na swoistych wykładach, kolokwiach i ćwiczeniach. Byliśmy świadkami zasłuchania młodych ludzi – jak na dobrym wykładzie. Byliśmy świadkami zaangażowania – jak na dobrych ćwiczeniach. Byliśmy świadkami, jak młodzi ludzie próbowali dawać odpowiedź na trudne, najważniejsze w życiu pytania – jak na dobrym kolokwium. Uniwersytet Ducha. Różnych ludzi – z różnych kultur, z różnym wykształceniem, z rozmaitymi życiowymi doświadczeniami – zgromadziły pytania: Jak żyć, żeby nie przegrać życia? Jak zainwestować w siebie, aby później nie żałować?

Czas wykładów, ćwiczeń i kolokwiów Światowych Dni Młodzieży za nami. Teraz przychodzi czas egzaminu z człowieczeństwa, z chrześcijaństwa i z poszukiwania prawdy. Uniwersytet Ducha czeka na wdrożenie w życie uniesień Ducha.

Taki jest kontekst

Początek roku akademickiego jest bardzo ważny. Nie tylko dla studentów i profesorów, ale też przede wszystkim dla samej misji uniwersytetu. Nowy początek nie tylko coś rozpoczyna, ale też przypomina o tożsamości uczelni. A misją uczelni jest poszukiwanie prawdy. Prawdy się nie produkuje – prawdą się nie zarządza, prawdzie można tylko służyć.

Dobrze to zobrazował Robert Streater (1621-79) w sufitowym fresku zdobiącym Sheldonian Theatre w Oxfordzie. Jest to główna aula Uniwersytetu Oxfordzkiego. Tam odbywają się najważniejsze uroczystości akademickie. Przepiękny sufit ozdobiony jest 32 plafonami, a w samym jego centrum wymalowana jest Prawda, zstępująca na sztuki piękne i nauki ścisłe po to, aby wypędzić z Uniwersytetu Ignorancję. Robert Streater ukazuje Prawdę triumfującą nad Zazdrością, Chciwością i Ignorancją. I w takiej auli Oxford inauguruje swoje kolejne lata akademickie.

Papieski Wydział Teologiczny rozpoczyna swój rok akademicki w kościele – świątyni Prawdy. Prawdy, której powinniśmy służyć. Ale jest to również okazja do przypomnienia, że prawdy nie można lekceważyć i nie można jej sobie przywłaszczać. Nic dziwnego, że w świecie, w którym każdy mówi, iż posiada jedynie słuszną prawdę, triumfują zazdrość, chciwość i ignorancja.

Nie tylko wiedza

Wyższa uczelnia powinna być świątynią prawdy, miejscem jej poszukiwania, odkrywania i służby prawdzie. Ale młode pokolenie potrzebuje też formacji, nie tylko zasobów wiedzy. XIX-wieczny angielski malarz George Watts, nazywany angielskim Michałem Aniołem, pod jednym ze swoich obrazów zapisał taką sentencję: „What I gave, I have” – Co dałem, to mam. A pewien polski poeta dopowie: Moje zadanie jest proste – dawać, dawać, dawać. Brać, brać, brać – to jest zasada współczesnego człowieka. Egoizm zamyka człowieka i przysłania mu prawdę. Zadaniem uniwersytetu jest pomóc otworzyć młodego człowieka na prawdę i na innych. Tego nie zrobi się przez dostarczanie coraz większych porcji wiedzy. Wiedzących jest dość dużo, a mądrych ubywa. Sprawnie działających nie brakuje, a liczba nieporadnych życiowo rośnie. Ktoś musi im pomóc. Wielu wyszło z domów z nadzieją, że na uczelni spotkają kogoś, kto ich uformuje, da im sposób na życie, rozwinie zwiniętych. A czy służba prawdzie i drugiemu człowiekowi nie jest misją każdej uczelni? Tak! Nawet bardzo oczekiwaną przez młode pokolenie.

A czy Prawda z oxfordzkiej auli zstępująca na sztuki piękne i nauki ścisłe nie powinna być również symbolem prawdy zstępującej na nas?

Ale dodajmy – młodzi ludzie nie mogą być tylko konsumentami uniwersytetu. Nie mogą oczekiwać, że prawda sama się objawi, że ktoś z profesorów poda ją gotową na wykładzie. Prawdę trzeba odkrywać, prawdy należy szukać i o nią dopytywać. To jest właśnie ta przestrzeń studiów, która dotyka Ducha.

Jak się tego nauczyć?

Tomas Venclova, litewski poeta, mówi, że pisania poezji nie można nikogo nauczyć. Tę sztukę można opanować tylko samemu. – Nie wyobrażam sobie – dodaje – jak można głosić wykłady ze sztuki pisania poezji.

Podobnie jest z prawdą. Nikogo nie można zmusić do odkrywania prawdy. Można tylko towarzyszyć mu w jej poznawaniu. Symboliczny obraz z oxfordzkiej auli ukazuje Prawdę wypędzającą Ignorancję i panującą nad Chciwością i Zazdrością.

Nam czasem wygodniej nie szukać prawdy, żyć w kłamstwie, w oskarżeniach i w narzekaniu. Kiedy taka mgła rozciąga się nad prawdą, zacierają się kontury, ginie wyrazistość, a my tracimy smak życia. I wtedy życie boli.

Niech nowy rok akademicki rozproszy tę mgłę, obudzi marzenia, poruszy pragnienia i doda odwagi, aby dostrzec świat w innym świetle – w świetle Prawdy.

Fragment przemówienia wygłoszonego podczas inauguracji roku akademickiego 2016/2017 na Papieskim Wydziale Teologicznym w Warszawie.

* * *

Ks. prof. dr hab. Krzysztof Pawlina
profesor teologii pastoralnej, rektor Papieskiego Wydziału Teologicznego w Warszawie – Collegium Joanneum, nowo wybrany przewodniczącym Kolegium Dziekanów Wydziałów Teologicznych