Dla chrześcijanina krzyż nie jest pamiątką hańby, ale chwały. Śmierć nie pokonała Chrystusa, ale to On stał się jej pogromcą. Trudno się zatem dziwić, że w Jerozolimie ludzie z namaszczeniem oddają na Golgocie cześć miejscu, w którym przed wiekami postawiono krzyż

Warto tutaj przypomnieć niezwykłą scenę, w której Jan Paweł II przytula się do krzyża Jezusa Chrystusa. Wydarzenie to miało miejsce w prywatnej kaplicy świętego papieża, podczas gdy ulicami Rzymu szli ludzie, odprawiając nabożeństwo Drogi Krzyżowej. Choć polski papież nie mógł już bezpośrednio towarzyszyć Chrystusowi w Jego drodze, symbolicznie przemierzał ulice starożytnej Jerozolimy, którymi Zbawiciel podążał ku swemu tragicznemu i chwalebnemu przeznaczeniu. Jeśli Jan Paweł II z taką atencją traktował współczesny krzyż, z jakim namaszczeniem należałoby dotykać tego prawdziwego?

Odkrywanie krzyża

W pierwszym odcinku naszego cyklu wakacyjnego napisaliśmy o złośliwym cesarzu Hadrianie, który dla upokorzenia chrześcijan wybudował pogańskie świątynie w miejscu ich największej czci – na Golgocie oraz na Bożym Grobie. W ten sposób chciał uniemożliwić kult tych miejsc, który odbywał się tam od początku, od śmierci i zmartwychwstania Chrystusa. Podczas Soboru w Nicei w 325 r. cesarz Konstantyn spotkał się z biskupem Jerozolimy Makarym, który poinformował władcę, że w Jerozolimie znajdują się najdroższe pamiątki po śmierci Chrystusa, tyle że zasypane gruzem po zburzeniu miasta z 70 i 132 r.

Niezwłocznie po tym spotkaniu cesarz wysłał swoją matkę, św. Helenę, by odnalazła pamiątki. Kobieta poszukiwała krzyża w latach 326-328. Odnalazła trzy drewniane krzyże, użyte podczas krzyżowania Jezusa i dwóch złoczyńców razem z Nim. Były ukryte w cysternie niedaleko Golgoty. Zdaniem św. Ambrożego z Mediolanu i św. Jana Chryzostoma, zidentyfikowanie krzyża było możliwe jedynie dzięki „titulusowi”, czyli drewnianej tabliczce z napisem wymieniającym imię skazańca. Inna wersja głosi, że w objawieniu dowiedziała się, który krzyż jest prawdziwy.

Św. Helena podzieliła krzyż Chrystusa na trzy części, aby ofiarować je głównym ówczesnym ośrodkom chrześcijaństwa: Jerozolimie, Rzymowi i Konstantynopolowi. Z czasem krzyż podzielono na wiele drobnych części, aby każda znaczniejsza świątynia w Europie mogła mieć małą cząstkę tej relikwii.

I.N.R.I.

Jeśli zatem podróż do Jerozolimy może się komuś wydawać zbyt dużym wyzwaniem, z powodzeniem będzie mógł oddać cześć pamiątkom po Chrystusie w innych miejscach Europy. W dzisiejszym odcinku naszego cyklu udajmy się zatem do Rzymu, gdzie odbierają kult fragmenty krzyża świętego. Nietrudno się bowiem dziwić, że matka cesarza przywiozła fragmenty świętych relikwii do stolicy cesarstwa.

Jak zatem przekonuje Włodzimierz Rędzioch, włoski korespondent „Niedzieli”, niedaleko Bazyliki św. Jana na Lateranie (katedry Rzymu) przy ruchliwej ulicy znajduje się barokowa fasada Bazyliki Świętego Krzyża Jerozolimskiego (Santa Croce in Gerusalemme). Jest to miejsce pielgrzymek, gdyż w świątyni przechowywane są najcenniejsze relikwie chrześcijaństwa – relikwie Męki Pańskiej: trzy kawałki krzyża świętego, dwa kolce korony cierniowej, gwóźdź, którym była przebita dłoń Chrystusa, oraz fragment tabliczki z napisem „I.N.R.I.” („titulus crucis”). Relikwie te przywiozła do Rzymu z Ziemi Świętej matka cesarza Konstantyna – św. Helena, której kaplica znajduje się również w kościele, a wybudowano ją na warstwie ziemi pochodzącej z Golgoty. Od wieków kustoszami tego świętego miejsca są cystersi, których klasztor przylega do bazyliki.

„Com napisał, napisałem”

Wróćmy więc na moment do wydarzeń sprzed niemal 2 tys. lat. Według relacji św. Jana, tak wyglądały ostatnie chwile Jezusa: „Zabrali zatem Jezusa. A On sam dźwigając krzyż, wyszedł na miejsce zwane Miejscem Czaszki, które po hebrajsku nazywa się Golgota. Tam Go ukrzyżowano, a z Nim dwóch innych, z jednej i drugiej strony, pośrodku zaś Jezusa.Wypisał też Piłat tytuł winy i kazał go umieścić na krzyżu. A było napisane: «Jezus Nazarejczyk, Król Żydowski». Ten napis czytało wielu Żydów, ponieważ miejsce, gdzie ukrzyżowano Jezusa, było blisko miasta. A było napisane w języku hebrajskim, łacińskim i greckim. Arcykapłani żydowscy mówili do Piłata: «Nie pisz: Król Żydowski, ale że On powiedział: Jestem Królem Żydowskim». Odparł Piłat: «Com napisał, napisałem»” (J19, 16-22).

Skąd kontrowersje wśród Żydów odnoszące się do tego napisu? Żydzi nie chcieli się zgodzić na umieszczenie powyższego napisu, gdyż potwierdzał on świadectwo Chrystusa o sobie samym. Faktycznie więc był on wyznaniem wiary.

„Tytuł winy” Chrystusa

Wokół inskrypcji zawieszonej na drzewie krzyża pojawiły się pewne kontrowersje. Dowiadujemy się o nich m.in. z książki Grzegorza Górnego i Janusza Rosikonia pt. „Świadkowie Tajemnicy. Śledztwo w sprawie relikwii Chrystusowych”. Niemiecki badacz Michael Hesemann dał do zbadania inskrypcję najwybitniejszym na świecie paleografom, nie mówiąc im jednak, skąd pochodzi napis. Analizę hebrajskiego pisma przeprowadzili niezależnie od siebie żydowscy uczeni: prof. Hannah Eshel i dr Gabriel Barkay. Oboje stwierdzili, że „żydowski styl pisany” (pochyłe litery z długimi ogonkami) charakterystyczny jest dla „późnego okresu Drugiej Świątyni”, czyli I wieku.

Do podobnych wniosków doprowadziły badania pisma greckiego i łacińskiego. Reasumując, wszyscy paleografowie badający titulus wykluczyli, by mógł on pochodzić z czasów św. Heleny bądź z okresu średniowiecza. Jednocześnie uznali, że napisy na tablicy musiały powstać między I a III stuleciem po Chrystusie, choć większość z nich wskazywała zdecydowanie na I wiek.

Opierając się na wynikach tych badań, Hesemann w 1999 r. opublikował pracę „Titulus Crucis”, w której ogłosił, że relikwia przechowywana w rzymskiej Bazylice Świętego Krzyża Jerozolimskiego jest autentycznym „tytułem winy” Chrystusa.

Jakie znaczenie dla współczesnego chrześcijanina może mieć ten fakt? Otóż im bardziej mamy do czynienia ze zgodnością osiągnięć biblijnej archeologii z treścią biblijnych opisów, tym bardziej możemy mówić o autentyczności tych ostatnich. Jeśli zaś prawdziwe są opisy odnoszące się do szczegółów topograficznych czy innych detali, takich jak narzędzia tortur czy zwyczaje panujące w społeczności współczesnej Chrystusowi, możemy mieć także większą pewność co do opisów odnoszących się do spraw nadprzyrodzonych. Dotykając zatem śladów Męki Chrystusa, przekonujemy się, że Biblia jest nie tylko zwykłym ich zapisem, ale wręcz dokumentem.